🚨 AMAKURU MASHYA: Abagororwa 1874 bahawe imbabazi, bemererwa gufungurwa by’agateganyo 🚨

🚨 AMAKURU MASHYA: Abagororwa 1874 bahawe imbabazi, bemererwa gufungurwa by’agateganyo 🚨

Mu Nama y’Abaminisitiri yayobowe na Perezida wa Repubulika y’u Rwanda, Paul Kagame, kuri uyu wa Gatatu, hafatiwemo umwanzuro ukomeye ku bijyanye n’ubutabera n’imibereho y’abagororwa. Iyo nama yemeje ko abagororwa 1874 bahabwa imbabazi, bakemererwa gufungurwa by’agateganyo, icyemezo cyahise gikurura amarangamutima menshi mu muryango nyarwanda.

Iyi nkuru ni imwe mu zikomeje kuvugisha benshi, haba mu nzego za Leta, mu miryango y’abagororwa, ndetse no mu bakurikirana politiki y’ubutabera mu Rwanda. Ni icyemezo gifite uburemere mu mateka y’ubutabera bw’u Rwanda, cyane cyane mu bijyanye no gukosora no gusubiza mu buzima busanzwe abantu bakoze ibyaha ariko bagaragaje impinduka.

Uburyo imbabazi zitangwa mu Rwanda

Mu Rwanda, gutanga imbabazi ni ububasha buhabwa Umukuru w’Igihugu, hashingiwe ku biteganywa n’Itegeko Nshinga. Izi mbabazi zishobora gutangwa ku giti cy’umuntu ku giti cye cyangwa ku itsinda ry’abantu bujuje ibisabwa.

Akenshi, hafatwa ingingo zirimo:

• Imyitwarire y’umugororwa mu gihe cy’igifungo

• Igihe amaze afunzwe

• Uburemere bw’icyaha yakoze

• Uko agaragaza kwicuza no kwemera icyaha

• Ingaruka zo kumufungura ku mutekano rusange

Iyo byemejwe n’Inama y’Abaminisitiri, hafatwa umwanzuro wa nyuma, hagashyirwaho amabwiriza y’uko abo bantu bazafungurwa n’uko bazakurikiranywa.

Impamvu zituma hatangwa imbabazi rusange

Icyemezo cyo kurekura abagororwa 1874 si ikintu gifatwa mu buryo bworoshye. Akenshi, kiba gifite intego nyinshi zirimo:

1. Kugabanya ubucucike muri gereza

Nubwo u Rwanda rwashyize imbaraga mu kubaka no kuvugurura amagereza, umubare w’abafungwa ukomeza kwiyongera bitewe n’imanza nshya. Gufungura bamwe mu bujuje ibisabwa bifasha kugabanya umubare w’abafunzwe, bigatuma abasigaye bafunguwe mu buryo butekanye kandi buboneye.

2. Guteza imbere ubutabera bushingiye ku gukosora

Ubutabera bwa none ntibushingiye gusa ku guhana, ahubwo bushingiye no ku gukosora no gusubiza umuntu mu muryango. Iyo umugororwa agaragaje impinduka zifatika, guhabwa imbabazi biba ari intambwe yo kumwemerera gutangira ubuzima bushya.

3. Kubaka ubumwe n’ubwiyunge

U Rwanda rufite amateka yihariye ajyanye no kwiyubaka no kwiyunga nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Gahunda zo gutanga imbabazi zagiye zifasha mu gukomeza kubaka ubumwe n’ubwiyunge, aho abagaragaje kwicuza bahabwa amahirwe yo kongera kubaho mu muryango.

Amarangamutima y’imiryango y’abagororwa

Ku miryango y’abahawe imbabazi, ni inkuru yakiranywe ibyishimo n’amarira y’ibyishimo. Hari abari bamaze imyaka myinshi bategereje ko umubyeyi, umwana cyangwa umuvandimwe asubira mu rugo.

Umubyeyi umwe wavuganye n’itangazamakuru yagize ati: “Twari twaracitse intege, ariko twakomeje gusenga no kwizera ko azagaruka. Uyu munsi turanezerewe cyane.”

Ariko kandi, hari n’abandi bagaragaza impungenge ku buryo aba bantu bazasubira mu buzima busanzwe, cyane cyane ku bijyanye no kubona akazi no kwakirwa neza mu muryango.

Inshingano z’abafunguwe by’agateganyo

Guhabwa imbabazi ntibivuze ko umuntu aba ari umwere burundu. Akenshi, abafunguwe by’agateganyo bahabwa amabwiriza akomeye bagomba kubahiriza, arimo:

• Kutongera gukora icyaha

• Gukomeza kwitwara neza

• Gukurikiranwa n’inzego z’ibanze

• Kwitabira gahunda zo gusubiza mu buzima busanzwe

Iyo aya mabwiriza atubahirijwe, ashobora gusubizwa igifungo.

Uruhare rw’inzego z’ubutabera n’iz’umutekano

Icyemezo nk’iki gisaba ubufatanye bw’inzego nyinshi: Minisiteri y’Ubutabera, Urwego rushinzwe Igorora, inzego z’ibanze n’iz’umutekano. Aba bose bagira uruhare mu gusuzuma dosiye z’abagororwa no gukurikirana ubuzima bwabo nyuma yo gufungurwa.

Gahunda zo kubafasha zirimo amahugurwa y’imyuga, ubujyanama mu mitekerereze, ndetse no kubafasha kubona ibyangombwa by’ubuzima busanzwe.

Ingaruka ku muryango nyarwanda

Icyemezo cyo kurekura abantu 1874 gifite ingaruka zitandukanye:

Ibyiza:

• Kongera imbaraga z’ubwiyunge

• Kugabanya umutwaro wa Leta mu kugaburira no gucunga abafungwa

• Guha amahirwe mashya abagaragaje impinduka

Ibibazo bishobora kuvuka:

• Impungenge z’umutekano ku baturage

• Imbogamizi zo kwakirwa mu muryango

• Ibibazo by’ubukene bishobora gutuma bamwe basubira mu byaha

Ni yo mpamvu hakenewe ubufatanye bw’inzego zose kugira ngo iki cyemezo kigire umusaruro mwiza.

Ese ni iki gikurikiraho?

Nyuma y’itangazwa ry’uyu mwanzuro, hategerejwe gushyirwa ahagaragara urutonde rw’abahawe imbabazi n’amabwiriza agenga ifungurwa ryabo. Biteganyijwe ko bazatangira gufungurwa mu byiciro, bitewe n’aho bafungiye n’uko dosiye zabo ziteye.

Abasesenguzi bavuga ko iki cyemezo kizagira uruhare rukomeye mu isura y’ubutabera bw’u Rwanda ku rwego mpuzamahanga, aho igihugu gikomeje kwerekana ko cyashyize imbere ubutabera bunoze, bushingiye ku gukosora no gusubiza mu muryango.

Umusozo

Gufungura abagororwa 1874 by’agateganyo ni icyemezo gikomeye, cyerekana uburyo Leta y’u Rwanda ikomeje gushyira imbere ubutabera butajegajega ariko bunarangwa n’impuhwe n’icyizere ku bantu bashobora guhinduka.

Ku buyobozi bwa Paul Kagame, iyi nama y’Abaminisitiri yongeye kugaragaza ko politiki y’igihugu ishyira imbere gukosora no kubaka ejo hazaza heza kurushaho.

Ubu amaso ahanzwe ku ishyirwa mu bikorwa ry’iki cyemezo, n’uko aba bantu bazasubira mu buzima busanzwe bakabera umuryango nyarwanda urugero rwiza rw’impinduka.