Menya abakuru b’ibihugu bya Afurika baheruka gutsinda amatora ku majwi 90%

Mu gitondo cyo ku  wa  Gatandatu  wa tariki 1 Ugushyingo 2025,  ni bwo Komisiyo y’Amatora muri Tanzania yatangaje ko Samia Suluhu Hassan ari we watsinze amatora y’Umukuru w’Igihugu n’amajwi 97,66%.

Ni ibintu ubundi bidasanzwe mu bindi bice by’Isi kubona umunyapolitiki atorwa ku majwi angana atya  ariko ku mugabane wa Afurika  bimaze kuba ibintu bisanzwe aho bamwe muri bo banagira hafi amajwi 100%  by’abatoye.

 Aba nibo bakuru b’ibihugu muri Afurika  baherutse gutsinda amatora y’umukuru w’igihugu ku majwi 90%

Brice Oligui Nguema – Gabon
Mu matora yabaye muri Mata uyu mwaka, Brice Oligui Nguema, wahiritse ubutegetsi bwa Gabon ku wa 8 Kanama 2023,  yatsinze amatora ya perezida ku majwi 90.35%, nk’uko byatangajwe n’ibisubizo by’amatora muri iki gihugu cyo mu Burengerazuba bwa Afurika.

Ibyo byashimangiye ubutegetsi bwa Nguema nyuma y’impinduka zasoje imyaka irenga 50 y’ubwami bwa Bongo muri icyo gihugu gikungahaye ku mavuta, gifite abaturage bangana na  miliyoni 2.5.

Uwo bahatanaga cyane yari Alain Claude Bilie , wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Perezida Ali Bongo mbere y’izo mpinduka. Bilie  w’imyaka 57, yabonye 3.02% by’amajwi.

Paul Kagame – Rwanda
Ku wa 7 Nyakanga 2024,  Perezida Paul Kagame w’u Rwanda yatsinze amatora ya perezida ku majwi  99.1%, amuha uburenganzira bwo gukomeza kuyobora igihugu indi myaka itanu, yiyongera ku myaka 24  yari  amaze ayobora iki gihugu.

Perezida Kagame yari afite abo bahanganye bake kandi badafite imbaraga nyinshi muri politiki y’u Rwanda.  Kagame kandi yagiye atsinda ku majwi arenga 90% mu matora yabaye mu bindi bihe bitandukanye  2003 (95%),  2010 (93%)  ndetse  nayo mu mwaka 2017 (98.9%).

Teodoro Mbasogo – Guinea Equatoriale
Mu Ugushyingo 2022, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo yatorewe kuyobora Guinea Equatoriale ku majwi 94.9%, kugira ngo ayobore iki gihugu ku nshuro ya gatandatu. Ibyo ni byo byatangajwe na komisiyo y’amatora nyuma y’amatora yabaye ku wa 20 Ugushyingo 2022, nubwo amwe mu mashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi yagaragaje kutanyurwa n’ayo matora

Alassane Ouattara – Côte d’Ivoire
Mu Ukwakira uyu mwaka, Perezida Alassane Ouattara wa Côte d’Ivoire yatsinze amatora ku nshuro ya kane ku bwiganze bukomeye mu matora abiri yari ategerejwe cyane.

Uyu wahoze akorera Banki y’Isi na IMF, ubu ufite imyaka 83, yabonye amajwi 89.77%,  mu ntsinzi ye ya gatatu ikurikirana kuva yafata ubutegetsi mu mwaka  2011.

Abdel Fattah al-Sisi – Misiri
Perezida wa Misiri Abdel Fattah El-Sisi yatsinze amatora yo mu mwaka  2014 na 2018 ku bwiganze bukomeye, abona amajwi 97%.

Ariko mu matora aheruka yo mu mwaka 2023, amajwi ye yagabanutseho gato, agera kuri 89.6%, ariko akomeza kugira uburenganzira bwo kuyobora igihugu ku nshuro ya gatatu.

Yafashe ubutegetsi nyuma yo guhirika Perezida Mohamed Morsi ku wa 3 Nyakanga 2013, wari wafashe ubutegetsi nyuma y’impinduramatwara yo mu mwaka 2011. Nyuma yo gukurwaho kwe, igihugu cyayobowe by’agateganyo na Adly Mansour kugeza ubwo El-Sisi  yabaga perezida  ku wa 8 Kamena 2014, amaze gutsinda amatora ku majwi 96.91%.

Samia Suluhu Hassan – Tanzaniya
Mu cyumweru gishize, Perezida Samia Suluhu Hassan wa Tanzaniya yatangajwe nk’uwatsinze amatora ku bwiganze bukomeye, amatora yari yaranzwe n’imyigaragambyo myinshi.

Komisiyo y’amatora y’iki gihugu cyo mu Burasirazuba bwa Afurika yatangaje ko Samia, wabaye Perezida mu mwaka 2021 nyuma y’urupfu rwa Perezida John Magufuli, yabonye amajwi arenga 97.66% maze atsindira manda ye ya kabiri y’imyaka itanu.

Ishyaka CHADEMA ritavuga rumwe n’ubutegetsi ryabujijwe kwitabira amatora kubera ko ryanze gusinya ku itegeko nshinga, kandi umuyobozi waryo yarafunze kuva muri Mata 2025.

IVOMO:  BBC NEWS GAHUZA