Dushingiye ku magambo yavuzwe na Hon. Senateri NKUBANA Alphonse agaragaza ko “bajya bayabakata no ku mushahara nk’uko dukatwa RSSB ibi byavuzwe nyuma yuko Hon Senetari Nkubana yari mukiganiro n’Itangazamakuru flash Dukesha iyi nkuru.
Yagize ati”Igihe kirageze ko mu Rwanda Ikibazo cya Bakobwa baterwa inda bakihakanwa nabazibateye birekeraho kutibwaho ahubwo bikaba itegeko kujya batanga indezo.
Mu Rwanda no mu bindi bihugu byinshi, ikibazo cy’abakobwa batewe inda badafite ubufasha buhagije gikomeje kugarukwaho cyane mu biganiro by’abaturage n’abayobozi. Akenshi, iyo umusore cyangwa umugabo ateye inda umukobwa, cyane cyane mu gihe atari bubane cyangwa atemera inshingano, umukobwa ni we usigara yikoreye umutwaro wose: kwita ku nda, kubyara, kurera no gushaka ibitunga umwana. Ibi bituma havuka ikibazo gikomeye cy’uburenganzira n’inshingano, aho benshi batangiye gutanga ibitekerezo ko abagabo n’abasore bajya batanga indezo ku bakobwa batewe inda, kandi byaba ngombwa ayo mafaranga agakatwa ku mushahara wabo mu buryo bwemewe n’amategeko kugira ngo uburenganzira bw’umwana burindwe.
Mu by’ukuri, inshingano zo kurera umwana ni iza bombi: se na nyina. Amategeko y’u Rwanda ashyira imbere inyungu z’umwana mbere ya byose, kandi umwana afite uburenganzira bwo kubona uburere, ibiribwa, ubuvuzi n’uburezi biturutse ku babyeyi be bombi. Iyo se atabishaka ku bushake, hashobora kwitabazwa inzego z’ubutabera kugira ngo zimushyire ku nshingano. Mu bihe bimwe na bimwe, inkiko zishobora gutegeka ko amafaranga y’indezo cyangwa ayo gutunga umwana ajya akatwa ku mushahara w’uwabyaye umwana kugira ngo harebwe ko umwana atabura uburenganzira bwe. Ubu buryo bwo gukata ku mushahara busanzwe bukoreshwa no mu bindi bibazo byemejwe n’inkiko, kandi bushobora kuba igisubizo kirambye mu kurengera abana no kurinda abakobwa gusigara mu bukene.
Hari abavuga ko gukatwa ku mushahara byaba ari igihano gikabije, ariko mu by’ukuri si igihano ahubwo ni inshingano. Iyo umuntu yakoze igikorwa cyatumye habaho umwana, aba agomba no kwemera ingaruka zacyo. Gukata ku mushahara mu buryo buteganywa n’amategeko bishobora gufasha gukemura ibibazo by’abagabo bahunga inshingano, bakimuka aho bakorera cyangwa bakihisha kugira ngo batishyura indezo. Ubu buryo butuma ubwishyu bukorwa mu mucyo, bukagenzurwa n’inzego zibifitiye ububasha, kandi bukarinda amakimbirane akenshi avuka hagati y’imiryango yombi. Byongeye kandi, bituma abakobwa batewe inda batagwa mu bwigunge no mu bukene bukabije, cyane cyane iyo batari bafite akazi kabinjiriza.
Ariko nanone, iki kibazo kigomba kurebwa mu buryo bwagutse burimo n’uburere n’inyigisho ku rubyiruko. Gushyiraho amategeko akomeye si byo byonyine byakemura ikibazo cy’inda zitateguwe. Hakenewe ubukangurambaga buhoraho ku busambanyi butekanye, kwirinda no gufata ibyemezo biboneye. Abasore bakwiye kwigishwa hakiri kare ko kuba umugabo atari ugutanga inda gusa, ahubwo ari no kwemera inshingano zose zijyana no kuba umubyeyi. Abakobwa na bo bakwiye guhabwa amakuru ahagije ku burenganzira bwabo no ku buryo bwo kwitabaza amategeko igihe bahohotewe cyangwa batewe inda bagatereranwa.
Mu gusoza, igitekerezo cy’uko abagabo n’abasore bajya batanga indezo ku bakobwa batewe inda, ndetse byaba ngombwa ayo mafaranga agakatwa ku mushahara wabo hashingiwe ku cyemezo cy’urukiko, ni uburyo bushobora kurengera inyungu z’umwana no kugarura uburinganire mu nshingano z’ababyeyi. Icy’ingenzi ni uko bikorwa mu mucyo, hashingiwe ku mategeko, kandi hakibandwa ku nyungu z’umwana mbere ya byose. Ni byiza ko Leta n’inzego zibishinzwe bakomeza kunoza amategeko no gukaza ishyirwa mu bikorwa ryayo, kugira ngo hatagira umwana uvutswa uburenganzira bwe, kandi buri wese amenye ko inshingano zo kubyara zijyana no kurera.