Iyo tuvuga ku “mabanga” ari mu gitabo cya Thomas, tuba twinjiye mu mateka y’iyobokamana, inyandiko za kera, n’uburyo Itorero rya mbere ryahisemo ibitabo byashyizwe muri Bibiliya. Iyi nkuru iragusobanurira mu buryo bworoshye, busobanutse kandi bwimbitse, ibyo abantu benshi bakunze kwibaza ku bijyanye n’inyandiko yitwa Ubutumwa bwa Thomas.
Thomas ni nde mu ntumwa za Yesu?
Mu Ntumwa 12 za Yesu harimo uwitwaga Tomasi, uzwi cyane kubera inkuru ivuga ko yashatse kubanza kubona ibikomere bya Yesu mbere yo kwemera ko yazutse. Iyo nkuru tuyisanga mu Ivanjiri ya Ivanjiri ya Yohana.
Thomas rero azwi nk’intumwa yabanje gushidikanya, ariko nyuma akizera adashidikanya. Ibi byatumye aba isomo rikomeye ku bijyanye no kwizera n’ugushidikanya.
Igitabo cya Thomas ni iki?
Icyo benshi bita “Igitabo cya Thomas” mu by’ukuri kizwi nka Ubutumwa bwa Thomas (Gospel of Thomas). Iki si igitabo kiri muri Bibiliya, ahubwo ni inyandiko ya kera yabonetse mu kinyejana cya 20 mu gihugu cya Misiri, ahitwa Nag Hammadi.
Cyabonetse mu 1945 mu gitabo kinini cy’inyandiko za kera zizwi nka Nag Hammadi Library.
Ubutumwa bwa Thomas bugizwe n’amagambo 114 (sayings) bavuga ko ari amagambo ya Yesu, ariko butavuga amateka y’ubuzima bwe (nk’uko tubisanga muri Matayo, Mariko, Luka na Yohana). Ntabwo buvuga iby’ivuka rye, ibitangaza bye, urupfu rwe cyangwa izuka rye—buvuga cyane ku magambo y’ubwenge n’ibanga.
Ni ayahe “mabanga” ari muri iki gitabo?
Abantu benshi bavuga ko iki gitabo kirimo “amabanga” kubera ko cyibanda ku:
1. Ubumenyi bw’imbere (Gnosis)
Iki gitabo gishimangira ko agakiza kaboneka binyuze mu kumenya ukuri k’imbere muri wowe. Hari aho kivuga ngo:
“Ubwami buri imbere muri mwe kandi buri hanze yanyu.”
Ibi byerekana ko ubwami bw’Imana butari ahantu ho hanze gusa, ahubwo ari mu mutima w’umuntu.
2. Kwimenya
Hari amagambo menshi agaragaza ko kwimenya ari ryo shingiro ry’agakiza:
“Nimumenya mwe ubwanyu, muzamenyekana.”
Aha haragaragara ko iki gitabo gishyira imbere kwitekerezaho no kwimenya aho gushyira imbaraga ku mategeko cyangwa imihango.
3. Ubwami bw’Imana nk’ukuri kw’imbere
Mu Butumwa bwa Thomas, Ubwami bw’Imana ntibuvugwa nk’ikintu kizaza gusa, ahubwo nk’ikintu umuntu ashobora kumva no kubona nonaha.
Ibi bitandukanye n’uko tubisanga mu mavanjiri asanzwe, aho Ubwami bw’Imana buvugwa nk’ikintu kizahishurwa mu gihe kizaza cyangwa gifitanye isano n’ibikorwa bya Yesu mu mateka.
Ese Thomas ni we wabyanditse?
Abashakashatsi benshi bavuga ko bidashoboka ko Thomas ubwe ari we wabyanditse. Bashingiye ku:
-
Uburyo bw’inyandiko (igaragaza imyumvire ya Gnosticism)
-
Igihe yanditswe (bishoboka ko yanditswe hagati y’umwaka wa 100–140 nyuma ya Kristo)
Mu gihe Intumwa za Yesu zabanaga na we mbere y’umwaka wa 70, iyi nyandiko ishobora kuba yaranditswe nyuma y’aho.
Gnosticism ni iki?
Gnosticism yari inyigisho ya kera yavugaga ko agakiza kaboneka binyuze mu bumenyi bw’ibanga (gnosis). Yari itandukanye n’inyigisho z’Itorero rya mbere.
Itorero rya mbere ryemeye ibitabo byemeza:
-
Ko Yesu yabaye umuntu by’ukuri
-
Ko yapfuye ku musaraba
-
Ko yazutse ku mubiri
Ariko mu Butumwa bwa Thomas, ibi ntibivugwamo. Ibi byatumye ridasuzumwa nk’inyandiko ihamya ukwizera kwa gikristo nk’uko Itorero rya mbere ryabibonaga.
Kuki Igitabo cya Thomas kitashyizwe muri Bibiliya?
Iki ni ikibazo gikomeye cyane.
Hari impamvu eshatu z’ingenzi:
1. Ntabwo cyari kizwi cyane mu matorero menshi
Ibitabo byashyizwe muri Bibiliya byagombaga kuba byarakoreshejwe cyane mu matorero menshi yo hambere.
2. Nticyahamyaga inyigisho z’Intumwa
Itorero rya mbere ryashyiraga imbere inyigisho zemerwaga n’intumwa zose. Ubutumwa bwa Thomas bwari bufite imyumvire itandukanye ku bijyanye n’agakiza.
3. Igihe cyandikiwe
Abashakashatsi benshi bemera ko cyanditswe nyuma y’igihe cy’intumwa.
Mu kinyejana cya 4, igihe urutonde rwa Bibiliya rwemezwaga, abategetsi b’Itorero nka Athanasius wa Alexandria bashyize ahagaragara urutonde rw’ibitabo byemewe, kandi Ubutumwa bwa Thomas ntibwarurimo.
Ese iki gitabo gifite akamaro ku muntu wifuza kwizera?
Yego, ariko hakenewe ubushishozi.
Ubutumwa bwa Thomas bushobora:
-
Gutuma umuntu atekereza ku magambo ya Yesu mu buryo bwimbitse
-
Kumufasha kwibaza ku kumenya ukuri no kwimenya
-
Kumutera gutekereza ku “Bwami bw’Imana” nk’ikintu kiri hafi
Ariko si igitabo cyashyizwe ku rwego rumwe na Bibiliya mu myemerere ya gikristo.
IBIBAZO BY’INGENZI N’IBISUBIZO
1. Kuki Thomas atashyizwe muri Bibiliya?
Thomas ubwe ari mu ntumwa ziri muri Bibiliya. Ariko Ubutumwa bwa Thomas ntibwashyizwe muri Bibiliya kubera ko:
-
Bwagaragazaga inyigisho zitandukanye n’iz’Intumwa
-
Bwanditswe nyuma y’igihe cy’intumwa
-
Butemejwe n’amatorero menshi ya mbere
Ntabwo ari uko hari “ukuri kwahishwe” ku bushake, ahubwo ni uko Itorero ryashakaga kubungabunga inyigisho ryabonaga ko zihuye n’ubutumwa bw’intumwa za Yesu.
2. Ese ukuri kwafasha ushaka kwizera no gusobanukirwa Ijambo ry’Imana yakwigira iki ku gitabo cya Thomas?
Umuntu ushaka kwizera ashobora kwigira kuri iki gitabo:
-
Agaciro ko kwitekerezaho no kwimenya
-
Gushaka ukuri atari mu magambo gusa, ahubwo mu buzima bwe bwa buri munsi
-
Gushaka Ubwami bw’Imana mu mutima
Ariko ni byiza ko akomeza gushingira ku mavanjiri ari muri Bibiliya, kuko ari yo afatwa nk’inkingi z’ukwizera kwa gikristo.
Umwanzuro
Ubutumwa bwa Thomas si igitabo kiri muri Bibiliya, ariko ni inyandiko ya kera ifite agaciro mu mateka n’ubushakashatsi. Ntabwo ari “ibanga ryahishwe ngo ridashyirwa hanze,” ahubwo ni inyandiko itahuye n’ibipimo Itorero rya mbere ryashyizeho mu guhitamo ibitabo byera.
Ku muntu usoma WordPress cyangwa blog nk’iyi, ni byiza kumenya ko hari inyandiko nyinshi za kera, ariko si zose zafashwe nk’ijambo ryahumetswe n’Imana.
Ukuri nyakuri ntigutinya gusuzumwa. Gusoma Ubutumwa bwa Thomas bishobora kugufasha gutekereza cyane, ariko kwizera gukomeye gushingira ku butumwa bwemejwe kandi bwakomeje kubungwabungwa mu mateka y’Itorero.
Niba ushaka gusobanukirwa Ijambo ry’Imana neza, soma, gereranya, saba Imana kukuyobora, kandi ukoreshe ubushishozi. Ukuri ntiguhunga uwukushaka n’umutima wose.
IZINDI NKURU WASOMA
