Minisitiri w’Ubuzima mu Rwanda, Sabin Nsanzimana, yasangije abanyeshuri biga ubuvuzi muri Harvard University amateka n’urugendo u Rwanda rwanyuzemo mu kongera kubaka urwego rw’ubuzima nyuma ya 1994 Genocide against the Tutsi.
Iki kiganiro cyabereye mu bitaro bikomeye bya Brigham and Women’s Hospital, biherereye mu mujyi wa Boston muri Leta ya Massachusetts muri United States.
Dr Nsanzimana yasobanuye uburyo u Rwanda rwavuye mu bihe bikomeye cyane mu 1994, rukongera kubaka sisiteme y’ubuvuzi ikomeye, ndetse anagaragaza icyerekezo igihugu gifite cyo gukomeza kubaka ubuvuzi buhamye kandi bugera kuri buri muturage.
Uko urwego rw’ubuzima rwasenyutse mu 1994
Mu kiganiro cye, Dr Nsanzimana yabwiye abanyeshuri ba Harvard ko Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yasize u Rwanda ruri mu bibazo bikomeye cyane, cyane cyane mu rwego rw’ubuzima.
Icyo gihe, ibitaro byinshi byari byarasenyutse cyangwa bidafite abakozi bahagije. Abaganga benshi bari barishwe, abandi barahunze igihugu, bituma serivisi z’ubuvuzi zigabanuka cyane.
Mu by’ukuri, igihugu cyari gifite abaganga bake cyane ugereranyije n’umubare w’abaturage bari bakeneye ubuvuzi.
Yasobanuye ko icyo gihe hari ikibazo gikomeye cy’indwara zandura, ikibazo cy’imirire mibi ndetse n’ibibazo bikomeye by’ubuzima bwo mu mutwe byatewe n’ingaruka za Jenoside.
U Rwanda rwatangiye kongera kubaka sisiteme y’ubuzima
Dr Nsanzimana yasobanuye ko nyuma ya 1994, Guverinoma y’u Rwanda yatangiye gahunda yo kongera kubaka urwego rw’ubuzima kuva ku ntangiriro.
Ibi byari birimo:
-
Kubaka ibitaro bishya
-
Kongera umubare w’abaganga n’abaforomo
-
Guteza imbere amashuri yigisha ubuvuzi
-
Kongera ibikoresho by’ubuvuzi mu bitaro
Yavuze ko ubuyobozi bw’igihugu bwashyize imbere gahunda zo kugeza ubuvuzi ku baturage bose, cyane cyane abatuye mu cyaro.
Gahunda y’ubwisungane mu kwivuza (Mutuelle de Santé)
Kimwe mu byagejeje u Rwanda ku iterambere mu rwego rw’ubuzima ni gahunda y’ubwisungane mu kwivuza izwi nka Mutuelle de Santé.
Dr Nsanzimana yavuze ko iyi gahunda yafashije cyane abaturage kubona ubuvuzi ku giciro gito.
Uyu munsi, abaturage benshi mu Rwanda bafite ubwisungane mu kwivuza, bigatuma bashobora kujya kwa muganga igihe babikeneye.
Iyi gahunda yashimwe cyane ku rwego mpuzamahanga kubera uburyo yafashije abaturage kubona ubuvuzi bw’ibanze.
Abajyanama b’ubuzima: inkingi ya sisiteme y’ubuzima
Mu kiganiro cye, Dr Nsanzimana yanagarutse ku ruhare rw’abajyanama b’ubuzima mu Rwanda.
Abajyanama b’ubuzima ni abaturage bahuguwe kugira ngo bafashe mu gutanga serivisi z’ubuvuzi bw’ibanze mu midugudu.
Aba bajyanama bafasha mu bikorwa byinshi birimo:
-
Gukurikirana abagore batwite
-
Gukurikirana ubuzima bw’abana
-
Gufasha mu kurwanya indwara zandura
-
Gutoza abaturage uburyo bwo kwirinda indwara
Dr Nsanzimana yavuze ko uru rwego rwagize uruhare runini mu kugabanya impfu z’abana bato ndetse n’iz’ababyeyi bapfa babyara.
Ikoranabuhanga mu rwego rw’ubuzima
Dr Nsanzimana yanagarutse ku buryo u Rwanda rukomeje gukoresha ikoranabuhanga mu guteza imbere ubuvuzi.
Yavuze ko igihugu cyashyize imbaraga mu gukoresha ikoranabuhanga mu:
-
Kubika amakuru y’abarwayi
-
Gukurikirana indwara
-
Gutanga ubuvuzi hifashishijwe telemedicine
-
Gukoresha drones mu kugeza imiti n’amaraso ku bitaro
Ibi byose byatumye serivisi z’ubuvuzi ziba nziza kandi zigerwaho n’abantu benshi.
Guhugura abaganga benshi
Mu rwego rwo gukomeza guteza imbere ubuvuzi, u Rwanda rwashyize imbaraga mu kongera umubare w’abaganga n’abandi bakozi b’ubuzima.
Amashuri makuru n’amakuru yigisha ubuvuzi yakomeje kwagurwa kugira ngo hatangwe ubumenyi ku rubyiruko rwinshi.
Dr Nsanzimana yavuze ko igihugu gifite gahunda yo gukomeza kongera umubare w’abaganga n’abaforomo kugira ngo serivisi z’ubuvuzi zirusheho kuba nziza.
Icyerekezo cy’ubuzima mu Rwanda
Dr Nsanzimana yabwiye abanyeshuri ba Harvard ko u Rwanda rufite icyerekezo cyo kubaka sisiteme y’ubuzima ikomeye kandi irambye.
Icyo gihugu kirimo gushyira imbaraga mu:
-
Kurwanya indwara zitandura
-
Guteza imbere ubuvuzi bugezweho
-
Gukoresha ikoranabuhanga mu buvuzi
-
Guhugura abakozi b’ubuzima benshi
Yavuze ko intego ari ukugira sisiteme y’ubuzima ituma buri muturage abona ubuvuzi bwiza kandi buhendutse.
Abanyeshuri ba Harvard bashimye urugendo rw’u Rwanda
Nyuma y’iki kiganiro, abanyeshuri biga ubuvuzi muri Harvard bagaragaje ko bishimiye kumva urugendo u Rwanda rwanyuzemo.
Bavuze ko ari urugero rwiza rw’igihugu cyabashije kongera kwiyubaka nyuma y’ibibazo bikomeye.
Benshi muri bo bagaragaje ko bashaka kwiga byinshi ku buryo u Rwanda rwashoboye kubaka sisiteme y’ubuzima ikomeye mu gihe gito.
Ubufatanye mpuzamahanga mu rwego rw’ubuzima
Dr Nsanzimana yanagaragaje ko ubufatanye mpuzamahanga bugira uruhare runini mu iterambere ry’ubuzima mu Rwanda.
Ibihugu byinshi n’imiryango mpuzamahanga byagiye bifasha u Rwanda mu kongera kubaka urwego rw’ubuzima.
Yavuze ko ubufatanye n’amashuri makuru nka Harvard bushobora gufasha mu gusangira ubumenyi no guteza imbere ubushakashatsi mu buvuzi.
Umusozo
Ikiganiro cya Dr Sabin Nsanzimana muri Harvard University cyagaragaje urugendo rudasanzwe u Rwanda rwanyuzemo mu kongera kubaka urwego rw’ubuzima nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Uyu munsi, igihugu kimaze kugera ku ntambwe ishimishije mu gutanga serivisi z’ubuvuzi, ndetse kikaba gifite icyerekezo cyo gukomeza kubaka sisiteme y’ubuzima ikomeye kandi irambye.
Urugendo rw’u Rwanda rugaragaza ko nubwo igihugu cyanyuze mu bihe bikomeye, gishobora kongera kwiyubaka no kugera ku iterambere rishingiye ku buyobozi bwiza, ubufatanye n’ishyaka ryo guteza imbere imibereho myiza y’abaturage.