Abakozi ba Leta 96 birukanwe burundu, 114 bahanishwa guhagarikwa: Sena yasabye gukaza imicungire y’abakozi
Mu gihe u Rwanda rukomeje gushyira imbere imiyoborere myiza n’imikorere inoze mu nzego za Leta, hagaragajwe imibare igaragaza ko hari abakozi benshi bahanwe kubera amakosa atandukanye ajyanye n’akazi. Raporo yagejejwe ku Nteko Rusange ya Sena y’u Rwanda igaragaza ko mu mwaka wa 2024-2025, abakozi ba Leta 96 birukanwe burundu ku kazi, mu gihe abandi 58 bahagaritswe ukwezi kumwe badahembwa, naho 56 bahagarikwa amezi atatu badahembwa.
Iyi mibare yagarutsweho kuri uyu wa Kabiri, ubwo Inteko Rusange ya Sena yafataga umwanzuro kuri raporo ya Komisiyo y’Imibereho y’Abaturage, Uburezi, Ikoranabuhanga n’Urubyiruko, yakoze isuzuma kuri raporo y’ibikorwa bya Komisiyo y’Igihugu y’Abakozi ba Leta (NPSC) y’umwaka wa 2024-2025 ndetse na gahunda y’ibikorwa by’umwaka wa 2025-2026.
Imibare igaragaza ikibazo gikomeye mu micungire y’abakozi
Imibare yatangajwe igaragaza ko mu bakozi ba Leta habonetse amakosa akomeye yatumye hafatwa ibyemezo bikakaye. Abakozi 96 birukanwe burundu bivuze ko batemerewe kongera gukora mu nzego za Leta, mu gihe abandi 114 bahanishijwe guhagarikwa by’agateganyo badahembwa.
Ibi bihano byose byafashwe hashingiwe ku makosa atandukanye arimo:
-
Kutuzuza inshingano z’akazi
-
Imyitwarire mibi mu kazi
-
Ibyaha bifitanye isano n’akazi
-
Kutubahiriza amategeko n’amabwiriza agenga abakozi ba Leta
Abasenateri bagaragaje ko nubwo ibihano ari ngombwa mu kubungabunga ubunyamwuga, bikwiye no kujyana n’ingamba zo gukumira aya makosa mbere y’uko aba.
Sena isaba ingamba zo gukumira aho guhana gusa
Mu biganiro byabereye muri Sena y’u Rwanda, Abasenateri bagaragaje ko hari impamvu zitandukanye zituma abakozi ba Leta bakora amakosa, bityo basaba ko hatangwa ibisubizo birambye.
Bagize bati:
-
Hakwiye kongerwa amahugurwa ku bakozi ba Leta
-
Hakwiye kunozwa imicungire n’imiyoborere mu nzego zitandukanye
-
Hakwiye gushyirwaho uburyo bwo gukurikirana imikorere y’abakozi hakiri kare
-
Hakwiye gutezwa imbere ubunyamwuga n’indangagaciro z’akazi
Ibi byose bigamije kugabanya umubare w’abahanwa, no kongera ireme ry’imikorere mu nzego za Leta.
Uruhare rwa Komisiyo y’Igihugu y’Abakozi ba Leta
Komisiyo y’Igihugu y’Abakozi ba Leta ni urwego rufite inshingano zo gukurikirana imicungire y’abakozi ba Leta, harimo:
-
Gushyiraho amategeko n’amabwiriza agenga abakozi
-
Gukurikirana uko abakozi bashyirwa mu myanya
-
Gukurikirana imyitwarire n’imikorere y’abakozi
-
Gutanga inama ku bijyanye n’imiyoborere y’abakozi
Raporo yayo yagaragaje ko hari intambwe imaze guterwa, ariko hakiri ibibazo bigomba gukemurwa, cyane cyane mu bijyanye no gukumira amakosa no kunoza imikorere.
Impamvu zituma abakozi bahanwa
Nubwo raporo itavuze buri kosa ku giti cyaryo, Abasenateri bagaragaje ko hari impamvu nyamukuru zituma abakozi ba Leta bagwa mu makosa, zirimo:
1. Kubura ubumenyi buhagije
Hari abakozi bashyirwa mu myanya badafite ubumenyi buhagije, bigatuma bakora amakosa mu kazi kabo.
2. Imiyoborere idahagije
Mu nzego zimwe na zimwe, abayobozi ntibakurikirana neza abakozi babo, bigatuma amakosa akomeza gukorwa.
3. Imishahara n’imibereho
Hari abavuga ko imibereho itajyanye n’akazi ikorwa ishobora gutuma bamwe bishora mu makosa.
4. Kutubahiriza amategeko
Hari abakozi bafata akazi nk’akabo bwite, ntibubahirize amabwiriza n’amategeko agenga umurimo wa Leta.
Ingaruka zo kwirukana abakozi benshi
Kwiringira ko guhana gusa byakemura ikibazo si byo byonyine, kuko kwirukana abakozi benshi bifite ingaruka zitandukanye zirimo:
-
Kugabanya abakozi bafite uburambe
-
Gutinda mu gutanga serivisi ku baturage
-
Gukoresha amafaranga mu gushaka no guhugura abakozi bashya
Abasenateri bagaragaje ko ari ngombwa gushaka uburyo bwo kugabanya amakosa, aho gutegereza guhana gusa.
Ingamba zitezweho gukemura ikibazo
Mu rwego rwo kunoza imicungire y’abakozi ba Leta, Sena yatanze inama zitandukanye zirimo:
-
Kongera amahugurwa ku bakozi
-
Gushyiraho uburyo bwo gusuzuma imikorere buri gihe
-
Guteza imbere imiyoborere myiza
-
Gushyiraho uburyo bwo gutanga raporo ku bibazo by’abakozi
-
Kunoza uburyo bwo guhana no gukumira amakosa
Izi ngamba zitezweho gufasha mu kugabanya umubare w’abakozi bahanwa, no kongera ireme ry’imikorere mu nzego za Leta.
Icyo ibi bivuze ku miyoborere y’igihugu
Ibi byemezo bifite akamaro kanini mu rwego rwo guteza imbere imiyoborere myiza mu Rwanda. Iyo abakozi ba Leta bakora neza:
-
Serivisi ziratangwa neza
-
Abaturage bagira icyizere ku buyobozi
-
Iterambere ry’igihugu rirushaho kwiyongera
Ariko iyo habaye amakosa menshi:
-
Serivisi ziradindira
-
Abaturage batakaza icyizere
-
Imishinga ya Leta igira ibibazo
Ni yo mpamvu Sena ikomeje gukurikirana ibi bibazo, kugira ngo habeho kunoza imikorere mu nzego za Leta.
Gahunda y’umwaka wa 2025-2026
Raporo yanagaragaje gahunda y’ibikorwa by’umwaka wa 2025-2026, aho Komisiyo y’Igihugu y’Abakozi ba Leta iteganya:
-
Gukomeza kunoza amategeko agenga abakozi
-
Kongera ubugenzuzi mu nzego za Leta
-
Gukomeza amahugurwa y’abakozi
-
Guteza imbere ikoranabuhanga mu micungire y’abakozi
Ibi byose bigamije gukomeza kunoza imikorere no kugabanya ibibazo byagaragaye mu mwaka wabanje.
Umwanzuro
Ibyatangajwe na Sena y’u Rwanda ku mibare y’abakozi ba Leta birukanwe n’abahanwe mu mwaka wa 2024-2025 bigaragaza ko hakiri imbogamizi mu micungire y’abakozi, ariko kandi bikerekana ubushake bwo kubikemura.
Ubufatanye hagati ya Sena, Komisiyo y’Igihugu y’Abakozi ba Leta n’izindi nzego za Leta buzafasha mu gushaka ibisubizo birambye.
Mu gihe ingamba zatanzwe zizashyirwa mu bikorwa neza, biteganyijwe ko mu myaka iri imbere hazabaho igabanuka ry’abakozi bahanwa, ndetse hakiyongera ireme ry’imikorere mu nzego za Leta, bigafasha u Rwanda gukomeza kugera ku iterambere rirambye n’imiyoborere myiza.
