Perezida Kagame Yasobanuye Impamvu Afurika Ikwiye Kwigira no Kwirinda Guterwa Ubwoba n’Ibihano by’Ibihugu Bikomeye

“Hari Igihe Kutemera Gukandamizwa Biruta Gutinya Ibihano”

Mu gihe isi ikomeje guhura n’ibibazo bya politiki, intambara z’ubukungu ndetse n’ihangana hagati y’ibihugu bikomeye, Perezida Paul Kagame yongeye gutanga ubutumwa bukomeye bwagarutsweho cyane ku rwego mpuzamahanga.

Mu ijambo rye, Perezida Kagame yavuze amagambo akomeye agaragaza ko Afurika ikwiye guhaguruka ikiyubaha, ikareka kwemera guhora igenzurwa cyangwa itinyishwa n’ibihugu bikomeye bikoresha imbaraga zabyo mu nyungu zabyo gusa.

Yagize ati:

“Ibihano cyangwa izindi ngamba ziba zigamije kubabaza abantu. Mu buryo bumwe natwe biradukomeretsa. Ariko ntekereza ko twababara cyane kurushaho turamutse tudakoze ibyo dukora.”

Aya magambo yahise akwirakwira cyane ku mbuga nkoranyambaga no mu bitangazamakuru mpuzamahanga, kubera uburyo agaragaza ukwihagararaho ndetse no gusaba Afurika kwigira no kugira agaciro.

Perezida Kagame kandi yavuze ko Afurika ikwiye guhagarika umuco wo kwemera guhora yigishwa amasomo ku burenganzira bwa muntu n’ibihugu bikomeye kandi na byo ubwabyo hari aho biburenganya abantu cyangwa bikica ayo mahame bivuga.

“Ibihano Bigamije Kubabaza Abantu”

Mu magambo ye, Perezida Kagame ntiyahakanye ko ibihano mpuzamahanga bigira ingaruka.

Yavuze ko:

• ibihano bishobora kugabanya ubucuruzi,
• bigatuma igihugu gihura n’ibibazo by’ubukungu,
• cyangwa bikagira ingaruka ku baturage.

Ariko yavuze ko hari ibintu igihugu kidakwiye gutinya gukora kubera gusa gutinya igitutu cyangwa ibihano.

Ibi byasobanuwe nk’ubutumwa bwo kuvuga ko:

• igihugu kigomba gukora icyo kibona ko ari ukuri,
• kigakurikiza inyungu z’abaturage bacyo,
• aho gukora ibintu gusa ngo cyemerwe n’amahanga.

“Kutagira Icyo Dukora Byadukomeretsa Kurushaho”

Perezida Kagame yavuze ko hari igihe kutagira icyo ukora cyangwa kwemera gucecekeshwa bishobora guteza igihombo kinini kurusha ibihano ubwabyo.

Yagize ati:

“Ntekereza ko twatakaza byinshi cyane turamutse tudakoze ibyo tugomba gukora.”

Aya magambo agaragaza ko:

• ubwigenge,
• icyizere,
• n’agaciro igihugu cyiha,
  bishobora kuba ingenzi kurusha gutinya igitutu cy’amahanga.

Hari abasesenguzi babona ko ubu butumwa bushishikariza Afurika:

• kudaheranwa n’ubwoba,
• kugira ijambo ryayo,
• ndetse no kurengera inyungu zayo.

Afurika Ikwiye Kwiha Agaciro

Mu bice byagarutsweho cyane mu ijambo rya Perezida Kagame harimo aho yavuze ko Afurika idakwiye gukomeza kwemera kubaho nk’umugabane utegereje gusa gufashwa cyangwa gushukwa n’abafite imbaraga.

Yagize ati:

“Dukwiye kwiha agaciro runaka. Ntidukwiye kuba abantu bahora bategereje gushukwa n’umuntu ufite amayeri cyangwa imbaraga. Oya, tugomba kubasha kuvuga oya.”

Aya magambo yagaragaye nk’akomeye cyane kuko agaragaza:

• kwiyubaha,
• ubwigenge bwo gufata ibyemezo,
• ndetse no kutemera guhora ucungwa n’abandi.

“Vuga Oya” – Ubutumwa Bukomeye ku Bihugu bya Afurika

Perezida Kagame yavuze ko Afurika igomba kwiga kuvuga “oya” igihe hari ibintu bibangamira inyungu zayo.

Mu mateka, ibihugu byinshi bya Afurika byagiye:

• bishyirwaho igitutu,
• bikorwaho ubucuruzi butaringaniye,
• cyangwa bikagenerwa politiki zivuye hanze.

Hari aho Afurika:

• yoherezaga umutungo wayo ku giciro gito,
• igatumiza ibintu byarangiye bihenze,
• cyangwa igakurikiza amabwiriza atari mu nyungu zayo.

Perezida Kagame yavuze ko igihe kigeze ngo Afurika:

• iharanire inyungu zayo,
• yongere agaciro ku mutungo wayo,
• ndetse ibe umugabane ushobora kwifatira ibyemezo.

Uruhare rw’Abikorera mu Bukungu bwa Afurika

Perezida Kagame kandi yashimiye urwego rw’abikorera, avuga ko hari aho rushobora kurenga inzitizi ziba zashyizweho n’inzego za Leta cyangwa izindi mbogamizi zo ku rwego mpuzamahanga.

Yagize ati:

“Ndashimira urwego rw’abikorera, bo hari aho baba ari nk’abaharanira ubuzima, bashobora kunyura mu mbogamizi ziba zashyizweho n’inzego za Leta.”

Yasobanuye ko abikorera:

• bafite ubushobozi bwo guhanga udushya,
• gushaka amasoko mashya,
• no gukomeza ubucuruzi nubwo haba hari ibibazo.

Ibi byerekana ko Perezida Kagame abona abikorera nk’imbaraga zikomeye zishobora guteza imbere Afurika.

Isi Iri Mu Bihe Bikomeye

Ubu butumwa Perezida Kagame yabutanze mu gihe isi iri guhura n’ibibazo byinshi birimo:

• intambara,
• ihungabana ry’ubukungu,
• ikibazo cy’ibiciro,
• ihangana hagati y’ibihugu bikomeye,
• ndetse n’ibibazo by’ubucuruzi mpuzamahanga.

Ibihugu byinshi biri:

• gushyiraho ibihano ku bindi,
• kongera imisoro,
• cyangwa kugabanya ubufatanye.

Ibi byose bigira ingaruka cyane ku bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere harimo n’ibya Afurika.

Afurika Ifite Amahirwe Menshi Ariko Itarayabyaza Umusaruro

Perezida Kagame yavuze ko nubwo isi iri mu bibazo, Afurika ifite amahirwe menshi ishobora gukoresha.

Muri ayo mahirwe harimo:

• umutungo kamere,
• urubyiruko rwinshi,
• amasoko manini,
• ubutaka bwiza,
• ndetse n’ikoranabuhanga rikomeje gukura.

Ariko ikibazo gikomeye ni uko hari igihe Afurika:

• itabyaza umusaruro ibyo ifite,
• cyangwa ikemera kuguma inyuma.

“Leverage Your Competitive Advantage”

Perezida Kagame yasabye Afurika gukoresha amahirwe yayo mu buryo bwiza.

Ibi bisobanuye:

• kongera agaciro ku bikorerwa muri Afurika,
• guteza imbere inganda,
• gukoresha ikoranabuhanga,
• no guteza imbere ubucuruzi hagati y’ibihugu bya Afurika.

Uyu munsi Afurika ifite:

• zahabu,
• cobalt,
• lithium,
• peteroli,
• ndetse n’indi mitungo ikenewe cyane ku isi.

Ariko ikibazo ni uko byinshi muri ibyo bikoresho byoherezwa hanze bidatunganyijwe.

Perezida Kagame agaragaza ko Afurika ikwiye:

• gutunganya ibyo ifite,
• kubyongerera agaciro,
• no kubibyazamo inyungu nyinshi.

Afurika Ntidakwiye Kuba Isoko Gusa

Kimwe mu bibazo Afurika yahuye na byo imyaka myinshi ni ukuba:

• isoko ry’ibicuruzwa by’abandi,
• aho kuba umugabane ukora ibyo ukeneye.

Ibihugu byinshi bya Afurika:

• bitumiza imyenda,
• ibikoresho,
• imodoka,
• ndetse n’ibindi bicuruzwa byinshi.

Nyamara Afurika ifite:

• abantu benshi,
• umutungo,
• ndetse n’ingufu z’urubyiruko.

Perezida Kagame asanga igihe kigeze ngo Afurika:

• ikore byinshi,
• yubake inganda,
• ndetse yihaze mu byo ikenera.

Uburenganzira bwa Muntu: Perezida Kagame Yanenze Uburyo Afurika Yigishwa

Mu magambo ye, Perezida Kagame yavuze ko hari ibihugu bikomeye bikunda:

• kwigisha Afurika amasomo ku burenganzira bwa muntu,
• ariko na byo ubwabyo bikarenga kuri ayo mahame.

Ibi yabivuze agaragaza ko:

• amahame akwiye gukurikizwa kimwe kuri bose,
• kandi ko nta gihugu gikwiye gukoresha uburenganzira bwa muntu nk’intwaro ya politiki.

Hari abasesenguzi bavuga ko ubu butumwa bushaka kwerekana ko:

• Afurika ikwiye kugira ijwi ryayo,
• kandi ko idakwiye kwemera standards ebyiri.

Afurika Ikwiye Kugira Ubumwe

Perezida Kagame amaze igihe kinini ashimangira ko Afurika ikwiye:

• kugira ubufatanye bukomeye,
• kongera ubucuruzi hagati yayo,
• ndetse no gukorera hamwe.

Uyu munsi hari gahunda nka:

• AfCFTA (African Continental Free Trade Area),
• zigamije guteza imbere ubucuruzi hagati y’ibihugu bya Afurika.

Iyo Afurika ikoranye:

• isoko riraguka,
• ibicuruzwa bikabona abaguzi benshi,
• ndetse n’ubukungu bugatera imbere.

Urubyiruko rwa Afurika Rufite Uruhare Runini

Afurika ni umwe mu migabane ifite urubyiruko rwinshi cyane ku isi.

Ibi bishobora kuba:

• amahirwe akomeye,
• cyangwa ikibazo gikomeye.

Iyo urubyiruko:

• rudafite akazi,
• rutabona amahirwe,
• cyangwa rudafite ubumenyi,
  bishobora guteza ibibazo.

Ariko iyo rushyigikiwe:

• rushobora guhanga udushya,
• kubaka businesses,
• ndetse no guhindura umugabane.

Perezida Kagame akunze gushishikariza urubyiruko:

• kwigira,
• gukoresha ikoranabuhanga,
• no kugira icyizere.

Ese Afurika Ishobora Kwigira?

Iki ni ikibazo abantu benshi bibaza.

Hari abavuga ko Afurika:

• igifite ibibazo by’ubukene,
• imyenda,
• ndetse n’ibikorwaremezo bike.

Ariko hari n’abavuga ko:

• umugabane ufite umutungo uhagije,
• abantu benshi,
• ndetse n’amahirwe yo gutera imbere.

Perezida Kagame asanga ikibazo atari ukubura ubushobozi gusa, ahubwo ari:

• imyumvire,
• kutigirira icyizere,
• ndetse no kudakoresha neza amahirwe.

U Rwanda Nk’Urugero rwo Kwigira

Abasesenguzi benshi bavuga ko u Rwanda rwagerageje:

• kwigira,
• gukoresha neza umutungo muke rufite,
• no kubaka systems zikomeye.

Mu myaka ishize igihugu:

• cyashyize imbere ikoranabuhanga,
• ubukerarugendo,
• isuku,
• ubuyobozi bwihuse,
• ndetse no guteza imbere ubucuruzi.

Ibi byatumye igihugu:

• gikurura abashoramari,
• cyakira inama mpuzamahanga,
• ndetse kiba kimwe mu bihugu bya Afurika bikomeje gutera imbere vuba.

Ibihano Mpuzamahanga Bifasha cyangwa Birakomeretsa?

Iki ni ikibazo kimaze igihe kinini kibazwa.

Hari abavuga ko ibihano:

• bifasha gushyira igitutu ku bihugu,
• no gukumira amakosa.

Ariko hari abandi bavuga ko:

• ibihano bikomeretsa abaturage basanzwe,
• ubukungu bugahungabana,
• ndetse bikongera ubukene.

Perezida Kagame yavuze ko nubwo ibihano bibabaza, hari igihe:

• kwemera gucecekeshwa byaba bibi kurushaho.

Afurika Ikwiye Guhangana n’Ibibazo by’Isi

Mu gihe isi iri guhinduka:

• ibihugu byinshi biri kurwanira inyungu zabyo,
• ubucuruzi buri guhinduka,
• ndetse n’ikoranabuhanga riri gutera imbere cyane.

Perezida Kagame yavuze ko Afurika idakwiye:

• kuguma inyuma,
• gutinya,
• cyangwa gutegereza abandi ngo bayikemurire ibibazo.

Ahubwo ikwiye:

• gukoresha amahirwe yayo,
• kubaka ubushobozi bwayo,
• no kwigira.

“Agaciro k’Umuntu Gaturuka ku Kwigirira Icyizere”

Ubutumwa bukomeye buri mu magambo ya Perezida Kagame ni uko:

• abantu,
• ibihugu,
• ndetse n’imigabane,
  bagomba kugira agaciro bihaye.

Iyo igihugu kidafite:

• icyizere,
• ijambo,
• cyangwa ubushobozi bwo kuvuga “oya,”
  gishobora guhora kiyoborwa n’abandi.

Umusozo

Amagambo ya Perezida Paul Kagame yagarutse cyane ku gukangurira Afurika:

• kwiyubaha,
• kwigira,
• no kudaterwa ubwoba n’ibihugu bikomeye.

Yavuze ko nubwo ibihano bishobora kubabaza, hari igihe kutarengera inyungu zawe byaba bibi kurushaho.

Yanasabye Afurika:

• gukoresha amahirwe yayo,
• guteza imbere abikorera,
• kongera agaciro ku mutungo wayo,
• no kugira ijwi ryayo ku rwego mpuzamahanga.

Mu gihe isi ikomeje guhura n’ibibazo bikomeye, ubu butumwa bushobora kuba isomo rikomeye ku bihugu bya Afurika bishaka kwigenga mu byemezo no kubaka ejo hazaza hashingiye ku bushobozi bwabyo.

Ese wowe ubona Afurika ishobora kugera ku kwigira no kudaterwa ubwoba n’ibihugu bikomeye? Ni iki ubona Afurika ikwiye gushyira imbere kugira ngo igire ijambo rikomeye ku Isi?