U Rwanda na Danemark Byaganiriye ku Mutekano n’Ubutwererane mu Karere k’Ibiyaga Bigari
Mu gitondo cyo kuri uyu wa Mbere, Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Dr. Usta Kaitesi, ari kumwe na Minisitiri w’Ingabo, Juvenal Marizamunda, bakiriye Amb. Birgitte Markussen, Intumwa yihariye ya Danemark mu Karere k’Ibiyaga Bigari na Sahel. Ibiganiro byabo byibanze ku bibazo by’umutekano, amahoro n’iterambere mu Karere k’Ibiyaga Bigari ndetse banungurana ibitekerezo ku zindi ngingo z’ingenzi zihuriweho n’ibihugu byombi.
Uruzinduko Rugaragaza Umubano Mwiza Hagati y’u Rwanda na Danemark
Iyi nama yabereye i Kigali ni kimwe mu bikorwa bikomeje gushimangira umubano mwiza uri hagati y’u Rwanda n’Ubwami bwa Danemark. Mu myaka ishize, ibihugu byombi byakomeje gukorana mu nzego zitandukanye zirimo iterambere, uburezi, ubuzima, guharanira amahoro n’umutekano ndetse no guteza imbere ubufatanye mu bya dipolomasi.
Kwakira intumwa yihariye ya Danemark mu Karere k’Ibiyaga Bigari na Sahel ni ikimenyetso cy’uko Danemark ikomeje guha agaciro uruhare rw’u Rwanda mu gushakira ibisubizo ibibazo byugarije aka karere. U Rwanda ni kimwe mu bihugu bifatwa nk’inkingi y’ituze n’umutekano mu karere, kubera uruhare rwabwo mu bikorwa byo kubungabunga amahoro haba muri Afurika ndetse no ku rwego mpuzamahanga.
Ibiganiro Byibanze ku Bibazo by’Akarere
Kimwe mu byibanzweho muri ibi biganiro ni uko Akarere k’Ibiyaga Bigari gakomeje guhura n’ibibazo by’umutekano muke mu bice bimwe na bimwe. Ibihugu byo muri aka karere byakomeje guhura n’ingaruka z’amakimbirane yitwaje intwaro, ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro, ibibazo by’impunzi ndetse n’ibibazo by’ubukungu biterwa n’umutekano muke.
Abayobozi bombi b’u Rwanda ndetse n’intumwa ya Danemark baganiriye ku buryo amahanga ashobora gukomeza gushyigikira ingamba zigamije kugarura amahoro arambye muri aka karere. Banagarutse ku kamaro ko gukomeza ibiganiro bya dipolomasi hagati y’ibihugu birebwa n’ibibazo byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari kugira ngo haboneke ibisubizo birambye.
U Rwanda rwakomeje kugaragaza ko amahoro n’umutekano ari byo shingiro ry’iterambere rirambye. Ni muri urwo rwego rwagiye rushyigikira ibiganiro by’amahoro ndetse rukagira uruhare mu bikorwa bitandukanye byo gushakira ibisubizo ibibazo by’umutekano muke muri aka karere.
Uruhare rw’u Rwanda mu Kubungabunga Amahoro
Mu myaka myinshi ishize, u Rwanda rwabaye umwe mu baterankunga bakomeye mu bikorwa byo kubungabunga amahoro by’Umuryango w’Abibumbye n’indi miryango mpuzamahanga. Abasirikare n’abapolisi b’Abanyarwanda bagiye boherezwa mu bihugu bitandukanye birimo Sudani y’Epfo, Repubulika ya Santarafurika, Mozambique n’ahandi kugira ngo bafashe mu kugarura amahoro no kurinda abaturage.
Iki cyizere u Rwanda rugirirwa n’amahanga ni cyo gituma ibihugu byinshi birimo na Danemark bikomeza gushaka kugirana ibiganiro n’u Rwanda ku bibazo birebana n’umutekano wo mu karere. U Rwanda rwagiye rugaragaza ko ibisubizo birambye bishingira ku bufatanye, kubahana no gukemura amakimbirane binyuze mu nzira z’amahoro.
Danemark Ishima Uruhare rw’u Rwanda
Danemark ni kimwe mu bihugu byo ku mugabane w’u Burayi byakomeje gushimangira ko amahoro n’umutekano ari inkingi z’iterambere rirambye. Mu biganiro byabaye hagati y’impande zombi, byitezwe ko Danemark yongeye gushimangira ubushake bwayo bwo gukomeza gufatanya n’u Rwanda mu gushakira ibisubizo ibibazo byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari.
Uretse ibibazo by’umutekano, Danemark ikorana n’u Rwanda mu mishinga itandukanye igamije guteza imbere imibereho myiza y’abaturage. Ibi birimo ibikorwa byo kurengera ibidukikije, guteza imbere uburinganire bw’abagore n’abagabo, guteza imbere ubukungu bushingiye ku guhanga udushya ndetse no kongerera ubushobozi urubyiruko.
Abasesenguzi bavuga ko ubufatanye nk’ubu bufasha ibihugu byombi gusangira ubunararibonye no gushakira hamwe ibisubizo ku bibazo byugarije isi muri iki gihe.
Akarere k’Ibiyaga Bigari Gakeneye Ubufatanye Bukomeye
Akarere k’Ibiyaga Bigari kagizwe n’ibihugu byinshi bifitanye umubano wa hafi haba mu bukungu, mu muco no mu mibereho y’abaturage. Ariko kandi ni akarere kagize amateka yagiye arangwa n’ibibazo by’umutekano ndetse n’amakimbirane ya politiki.
Abahanga mu bya dipolomasi bagaragaza ko gukemura ibibazo by’aka karere bisaba ubufatanye bw’ibihugu byo muri aka karere ubwabyo, ndetse n’inkunga y’abafatanyabikorwa mpuzamahanga. Ibi ni byo bituma inama nk’iyi yahuje abayobozi b’u Rwanda n’intumwa ya Danemark iba ingenzi cyane.
Iyo ibihugu bikomeje kuganira ku bibazo bihuriweho, bituma haboneka inzira ziganisha ku mutekano urambye no ku iterambere ry’abaturage. Ni nayo mpamvu ibihugu byinshi bikomeje gushyira imbere ibiganiro aho gukoresha uburyo bushobora kongera amakimbirane.
Ubutwererane mu Bya Dipolomasi
Ububanyi n’amahanga ni imwe mu nkingi zikomeye zituma ibihugu bibasha kubaka umubano mwiza no gukemura ibibazo bihuriweho. U Rwanda rwakomeje gushyira imbere dipolomasi ishingiye ku bwubahane, ku bufatanye no ku nyungu rusange.
Ibiganiro byahuje Dr. Usta Kaitesi, Minisitiri Juvenal Marizamunda na Amb. Birgitte Markussen byerekanye ko ibihugu byombi bifite ubushake bwo gukomeza gushimangira umubano wabyo. Byongeye kandi, byagaragaje ko impande zombi zishyize imbere gushakira hamwe ibisubizo ibibazo bireba akarere ndetse n’isi muri rusange.
Abasesenguzi bemeza ko ibiganiro nk’ibi bifasha mu kongera icyizere hagati y’ibihugu no gutuma habaho ubufatanye burambye mu nzego zitandukanye. Iyo ibihugu bifitanye umubano mwiza, bibasha no gukorana mu guhangana n’ibibazo bikomeye nk’impinduka z’ikirere, ubukene, ibibazo by’umutekano ndetse n’ingaruka z’ibibazo by’ubukungu ku rwego mpuzamahanga.
Amahoro Nk’Isoko y’Iterambere
Nta terambere rirambye rishoboka hatabayeho amahoro n’umutekano. Iki ni kimwe mu bitekerezo byakunze kugarukwaho n’abayobozi b’u Rwanda mu bihe bitandukanye. Mu gihe igihugu gifite umutekano, abaturage babasha gukora, gushora imari, kwiga no kubaka ejo hazaza habo.
Mu Karere k’Ibiyaga Bigari, amahoro afite uruhare rukomeye mu guteza imbere ubuhahirane hagati y’ibihugu, koroshya urujya n’uruza rw’abantu n’ibicuruzwa ndetse no gukurura ishoramari. Ni yo mpamvu ibihugu byinshi bikomeje gushyira imbaraga mu gushaka ibisubizo by’ibibazo by’umutekano.
Danemark, nk’umufatanyabikorwa mpuzamahanga, ikomeje gushyigikira ibikorwa bigamije guteza imbere amahoro n’umutekano muri Afurika. U Rwanda na rwo rukomeje kugira uruhare rugaragara muri uwo murongo.
Icyizere Cy’Ubufatanye Burushijeho Gukomera
Ibiganiro byabaye hagati y’abayobozi b’u Rwanda n’intumwa yihariye ya Danemark byasize icyizere cy’uko ubufatanye hagati y’ibihugu byombi buzakomeza gukura no kwaguka. Mu gihe isi ikomeje guhura n’ibibazo bitandukanye, ubufatanye hagati y’ibihugu ni imwe mu nzira zifasha gushakira hamwe ibisubizo.
Abaturage b’ibihugu byombi bashobora kungukira muri ubu bufatanye binyuze mu mishinga y’iterambere, uburezi, ikoranabuhanga, ubucuruzi ndetse n’ibikorwa byo guteza imbere amahoro. Ibi byose bigamije kubaka ejo hazaza heza h’abaturage no guteza imbere umubano ushingiye ku nyungu rusange.
Umusozo
Kwakira Amb. Birgitte Markussen, Intumwa yihariye ya Danemark mu Karere k’Ibiyaga Bigari na Sahel, na Dr. Usta Kaitesi hamwe na Minisitiri w’Ingabo Juvenal Marizamunda, ni igikorwa cyongeye kugaragaza ubushake bw’impande zombi bwo gukomeza gukorana ku bibazo birebana n’amahoro, umutekano n’iterambere.
Ibiganiro byabo byibanze ku bibazo byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari ndetse no ku zindi ngingo z’ingenzi zihuriweho n’impande zombi. Ibi bigaragaza ko u Rwanda na Danemark bikomeje kubaka umubano ushingiye ku bwubahane, ubufatanye n’icyerekezo cyo guteza imbere amahoro n’iterambere birambye.
Mu gihe akarere n’isi muri rusange bikomeje guhura n’ibibazo bitandukanye, ibiganiro nk’ibi bikomeza kuba umusingi ukomeye wo gushaka ibisubizo birambye no kubaka ejo hazaza harangwa n’amahoro, umutekano n’iterambere ku baturage bose.