Mu Karere ka Gatsibo mu Ntara y’Iburasirazuba, havuzwe inkuru yateye impungenge abaturage nyuma y’uko umunyeshuri w’umukobwa w’imyaka 15 y’amavuko wari umaze iminsi ine yaraburiwe irengero asanzwe mu nzu y’umwarimu wigisha ku rwunge rw’amashuri rwa Bihinga ruherereye mu Murenge wa Kabarore.
Iyi nkuru yahise ikurura amarangamutima ya benshi mu baturage, cyane cyane ababyeyi bafite abana biga muri ako gace, bibaza uburyo umunyeshuri w’umwana w’umukobwa ashobora kubura iwabo iminsi myinshi akaza kuboneka mu nzu y’umwarimu.
Nyuma yo kumenya aya makuru, Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwahise rufata uwo mwarimu rumushyikiriza inzego zibishinzwe kugira ngo akurikiranwe n’amategeko.
Uko byatangiye: Umwana arabura iwabo
Amakuru ava mu baturage batuye mu Murenge wa Kabarore avuga ko uyu mwana w’umukobwa yabuze iwabo mu mpera z’icyumweru gishize.
Ababyeyi be bavuga ko uwo mwana yari asanzwe yiga mu rwunge rw’amashuri rwa Bihinga, kandi nta kibazo cyihariye bari barigeze babona mu myitwarire ye mbere y’uko abura.
Nyuma yo kubona ko umwana atagarutse mu rugo nk’uko bisanzwe, ababyeyi be batangiye kumushakisha mu nshuti ze, ku ishuri ndetse no mu baturanyi, ariko biba iby’ubusa.
Umwe mu baturage utuye muri ako gace yagize ati:
“Twese twari twatewe impungenge n’uko umwana yaburiwe irengero. Ababyeyi be baramushakishije ahantu henshi ariko ntibamubona.”
Ibi byatumye ikibazo gitangira kumenyekana mu baturage benshi ndetse bamwe batangira kugira impungenge ko umwana ashobora kuba yarahuye n’ikibazo gikomeye.
Hashize iminsi ine umwana adafite amakuru
Mu gihe umwana yari amaze iminsi ine yose adafite amakuru, ababyeyi be ndetse n’abaturage bakomeje kumushakisha mu buryo butandukanye.
Hari abagerageje kumushakisha ku ishuri, abandi bakabaza inshuti ze cyangwa abo biganaga kugira ngo harebwe niba hari uwaba azi aho aherereye.
Ariko uko iminsi yagendaga ishira niko impungenge zarushagaho kwiyongera, cyane cyane ku muryango w’uyu mwana.
Abaturage bavuga ko mu bihe nk’ibi, ababyeyi baba bafite ubwoba bwinshi kuko baba batazi niba umwana wabo ameze neza cyangwa niba hari ikibazo gikomeye cyamubayeho.
Umwana asanzwe mu nzu y’umwarimu
Nyuma y’iminsi ine ishize umwana aburiwe irengero, amakuru yatangiye gukwirakwira mu baturage ko ashobora kuba ari mu nzu y’umwarimu wigisha ku rwunge rw’amashuri rwa Bihinga.
Abaturage bavuga ko ubwo amakuru yamenyekanaga, inzego z’umutekano zahise zitangira iperereza kugira ngo hamenyekane ukuri kw’ayo makuru.
Nyuma y’iperereza ryakozwe, byaje kwemezwa ko uwo mwana yari mu nzu y’uwo mwarimu.
Ibi byateye benshi gutungurwa cyane, kuko umwarimu asanzwe afatwa nk’umuntu ufite inshingano zo kurera no kurinda abanyeshuri.
RIB yahise ita muri yombi uwo mwarimu
Nyuma yo kumenya aya makuru, Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwahise rufata uwo mwarimu kugira ngo akorweho iperereza ku byaha ashobora kuba yarakoze.
Amakuru ava mu baturage avuga ko uwo mwarimu yatawe muri yombi akajyanwa kubazwa n’inzego zibishinzwe.
RIB isanzwe ifite inshingano zo gukora iperereza ku byaha bitandukanye birimo ibyibasira abana n’abagore.
Iyo hari amakuru agaragaza ko umwana ashobora kuba yarahohotewe cyangwa agashyirwa mu bihe byamuteza ikibazo, RIB ihita itangira iperereza kugira ngo hamenyekane ukuri kw’ibyabaye.
Impungenge z’ababyeyi n’abaturage
Iyi nkuru yahise ituma ababyeyi benshi bafite abana biga muri ako gace bagira impungenge ku mutekano w’abana babo.
Hari ababyeyi bavuga ko ari ngombwa ko habaho ubufatanye bukomeye hagati y’ababyeyi, amashuri ndetse n’inzego z’umutekano kugira ngo abana barindwe neza.
Umwe mu babyeyi utuye mu Murenge wa Kabarore yagize ati:
“Umwarimu ni umuntu twizeraga ko arera abana bacu. Iyo havutse ikibazo nk’iki bituma ababyeyi batangira kugira impungenge ku mutekano w’abana babo.”
Abaturage bavuga ko ari ngombwa ko habaho ingamba zikomeye zo kurinda abana, cyane cyane mu mashuri.
Kurinda abana ni inshingano za buri wese
Inzego zitandukanye zagiye zigaragaza ko kurinda abana ihohoterwa ari inshingano za buri wese mu muryango nyarwanda.
Ababyeyi basabwa gukurikiranira hafi imibereho y’abana babo, kumenya aho bajya ndetse n’abo bagendana.
Ku rundi ruhande, amashuri nayo asabwa gushyiraho ingamba zo kurinda abanyeshuri ndetse no gukurikirana imyitwarire y’abarimu n’abandi bakozi bakorana n’abana.
Abahanga mu bijyanye no kurengera abana bavuga ko ari ngombwa ko abana bahabwa ubumenyi bubafasha kumenya kwirinda ihohoterwa ndetse bakamenya aho batangira amakuru igihe bahuye n’ikibazo.
Amategeko ahana ibyaha byo guhohotera abana
Mu mategeko y’u Rwanda, ibyaha by’ihohoterwa rikorerwa abana bifatwa nk’ibyaha bikomeye cyane.
Umuntu wese uhamwe n’icyaha cyo guhohotera umwana ashobora guhanishwa ibihano bikomeye birimo igifungo kirekire ndetse n’ihazabu.
Ibi bikorwa mu rwego rwo kurinda abana no guca burundu ibikorwa by’ihohoterwa bibakorerwa.
Inzego z’ubutabera zikomeje gushishikariza abaturage gutanga amakuru ku gihe igihe hari aho bakeka ihohoterwa rikorerwa abana.
Uruhare rw’abaturage mu kurinda abana
Abaturage bagira uruhare rukomeye mu kurinda abana ihohoterwa.
Iyo umuturage abonye cyangwa aketse ko hari umwana uri mu kaga, aba asabwa guhita atanga amakuru ku nzego zibishinzwe kugira ngo hakorwe iperereza.
Mu bice byinshi by’igihugu, hashyizweho gahunda zitandukanye zo kurinda abana zirimo komite z’ababyeyi ndetse n’abarimu bashinzwe gukurikirana imibereho y’abana.
Izi gahunda zigamije gufasha kumenya ibibazo hakiri kare mbere y’uko bigira ingaruka zikomeye.
Umusozo
Inkuru y’umunyeshuri w’imyaka 15 wo mu Karere ka Gatsibo wasanzwe mu nzu y’umwarimu nyuma y’iminsi ine yari aburiwe irengero yongeye kwibutsa Abanyarwanda bose akamaro ko kurinda abana no kubakurikirana.
Nubwo iperereza rikomeje kugira ngo hamenyekane neza ibyabaye, abaturage basaba ko hakorwa ibishoboka byose kugira ngo abana barindwe ihohoterwa ndetse n’ibindi byaha bibibasira.
Kurinda umwana ni inshingano za buri wese – ababyeyi, abarimu, abaturage ndetse n’inzego z’umutekano – kugira ngo abana b’u Rwanda bakure mu mutekano no mu mibereho myiza.