Igitero cy’Ubwiyahuzi i Maiduguri: Abantu 23 Bahasize Ubuzima, Abasaga 100 Barakomereka
Mu ijoro ryo ku wa Mbere, Umujyi wa Maiduguri uherereye mu majyaruguru y’uburasirazuba bwa Nigeria wibasiwe n’igitero gikomeye cy’ubwiyahuzi cyatewe n’igisasu cyaturikiye mu baturage. Iyi nkuru y’akababaro yatumye abantu 23 bahasiga ubuzima, mu gihe abandi 108 bakomerekeye muri icyo gitero, nk’uko byatangajwe na Polisi yo muri Leta ya Borno.
Iki gitero cyongeye kwerekana ubukana bw’ibibazo by’umutekano bikomeje kwibasira aka gace, kamaze imyaka myinshi kugarizwa n’imitwe y’iterabwoba. Ni igikorwa cyashenguye imitima ya benshi, kikongera gutuma hibazwa byinshi ku ngamba z’umutekano n’uburyo bwo kurwanya ibikorwa by’ubugizi bwa nabi bikomeje kwibasira abaturage b’inzirakarengane.
Uko igitero cyagenze
Nk’uko amakuru yatangajwe n’inzego z’umutekano abivuga, iki gitero cyabaye mu masaha y’ijoro, ahari abantu benshi bari mu buzima busanzwe. Umuntu bikekwa ko yari yiyahuye yateye igisasu mu gace kari gatuwe cyane, bigatuma gihitana ubuzima bw’abantu benshi icyarimwe.
Abari hafi y’aho byabereye bavuga ko bumvise urusaku rukomeye rw’igiturika, rukurikirwa n’imiborogo n’akajagari kenshi. Abantu bahise batangira guhunga, abandi bashaka uko batabara abakomeretse.
Abatabazi bahise bagera aho byabereye, batangira gutwara abakomeretse bajyanwa kwa muganga mu bitaro bitandukanye byo muri Maiduguri. Abaganga n’abaforomo bakoze ibishoboka byose kugira ngo barokore ubuzima bw’abakomerekeye muri iki gitero.
Imibare y’abahitanywe n’iki gitero
Polisi yo muri Leta ya Borno yatangaje ko abantu 23 ari bo bamaze kumenyekana ko baguye muri iki gitero. Uretse abo, abantu 108 bakomerekeye mu buryo butandukanye, bamwe bakomeretse bikomeye cyane.
Iyi mibare ishobora gukomeza guhinduka bitewe n’uko hari abakomeretse bari mu bitaro, bamwe mu bo ubuzima bwabo bukaba buri mu kaga.
Amateka y’umutekano mucye muri Maiduguri
Umujyi wa Maiduguri umaze igihe kinini ugaragara nk’igicumbi cy’ibibazo by’umutekano mucye, cyane cyane bitewe n’ibikorwa by’imitwe y’iterabwoba nka Boko Haram. Uyu mutwe umaze imyaka irenga icumi ukora ibikorwa by’ubugizi bwa nabi birimo ibitero by’ibisasu, gushimuta abaturage, no kwica abantu benshi.
Leta ya Borno, aho Maiduguri iherereye, ni imwe mu ntara zibasiwe cyane n’ibi bikorwa. Nubwo hari ingamba zitandukanye zashyizweho na Leta ya Nigeria n’ingabo zayo, ibitero nk’ibi bikomeza kugaragara, bigashyira ubuzima bw’abaturage mu kaga.
Ingaruka ku baturage
Iki gitero cyagize ingaruka zikomeye ku baturage ba Maiduguri n’abo mu nkengero zaho. Uretse abapfuye n’abakomeretse, hari n’imiryango myinshi yasigaye mu gahinda gakomeye.
Ababuze ababo bari mu kababaro gakomeye, mu gihe abakomeretse n’imiryango yabo bari guhangana n’ibibazo by’ubuvuzi ndetse n’ihungabana ryo mu mutwe (trauma). Abaturage benshi bagize ubwoba bwo gukomeza ibikorwa byabo bya buri munsi, kubera impungenge z’umutekano mucye.
Uruhare rw’inzego z’umutekano
Polisi n’ingabo za Nigeria zatangaje ko zatangiye iperereza kugira ngo hamenyekane abihishe inyuma y’iki gitero. Ziyemeje gukaza umutekano no gukumira ibindi bitero bishobora kuba.
Inzego z’umutekano zasabye abaturage gukomeza kuba maso no gutanga amakuru ku gihe igihe babonye ibintu bikemangwa. Ubufatanye hagati y’abaturage n’inzego z’umutekano ni ingenzi mu kurwanya iterabwoba.
Ibitekerezo by’abayobozi
Abayobozi batandukanye muri Nigeria nos ku rwego mpuzamahanga bagaragaje akababaro batewe n’iki gitero. Basabye ko hakorwa ibishoboka byose kugira ngo abakora ibi bikorwa bagezwe imbere y’ubutabera.
Bashimangiye ko iterabwoba ridakwiye kugira umwanya mu muryango nyarwanda cyangwa uwo ari wo wose, kandi ko hakenewe imbaraga zihuriweho mu kurirwanya.
Impamvu ibitero nk’ibi bikomeza kubaho
Hari impamvu zitandukanye zituma ibitero nk’ibi bikomeza kugaragara muri aka karere:
Ubutaka bunini bugoye kugenzura neza
Ubukene n’ubushomeri butuma bamwe bashukishwa kwinjira mu mitwe y’iterabwoba
Imipaka idakomeye ituma intwaro zinjira mu buryo bworoshye
Imyumvire y’ubuhezanguni (extremism) ikwirakwizwa n’imitwe y’iterabwoba
Icyo hakwiye gukorwa
Kugira ngo ibitero nk’ibi bigabanuke, hakenewe ingamba zifatika:
1. Kongera imbaraga mu mutekano
Gushyira imbaraga mu nzego z’umutekano, kongera ibikoresho n’abakozi.
2. Gufasha urubyiruko kubona akazi
Guhanga imirimo bishobora kugabanya umubare w’abinjira mu mitwe y’iterabwoba.
3. Gukangurira abaturage kwirinda
Gutanga ubukangurambaga ku bijyanye n’ingaruka z’iterabwoba.
4. Ubufatanye mpuzamahanga
Ibihugu bigomba gufatanya mu guhana amakuru no kurwanya iterabwoba.
Uruhare rw’umuryango mpuzamahanga
Umuryango mpuzamahanga ukwiye gukomeza gushyigikira Nigeria mu rugamba rwo kurwanya iterabwoba. Ibi birimo gutanga inkunga mu bya gisirikare, mu by’ubukungu, ndetse no mu bijyanye n’ubutabazi ku baturage bagizweho ingaruka.
Icyizere cy’ejo hazaza
Nubwo ibibazo by’umutekano bikomeje, hari icyizere ko ibintu bishobora guhinduka. Iyo Leta, abaturage, n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga bashyize hamwe, bishobora gutuma amahoro agaruka muri aka gace.
Abaturage ba Maiduguri bagaragaje kenshi ko bafite imbaraga zo guhangana n’ibibazo, kandi bafite icyizere cyo kubona umutekano usesuye mu gihe kiri imbere.
Umwanzuro
Igitero cy’ikorwa ry’ubwiyahuzi cyabereye i Maiduguri cyongeye kwerekana ubukana bw’ibibazo by’iterabwoba muri Nigeria. Abantu 23 bahasize ubuzima, abandi 108 barakomereka, bikaba ari igihombo gikomeye ku muryango nyarwanda n’uwa Nigeria muri rusange.
Ni igihe cyo kongera imbaraga mu kurwanya iterabwoba, gushyigikira abahuye n’ingaruka zaryo, no gushaka ibisubizo birambye byazana amahoro n’umutekano. Iterambere nyaryo ntirishoboka hatabayeho umutekano, bityo hakenewe ubufatanye bwa buri wese kugira ngo isi ibe ahantu heza ho kubaho.