Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ko Ingingo ya 106 itanyuranyije n’Itegeko Nshinga: Ikirego cya Victoire Ingabire cyateshejwe agaciro

Mu mwanzuro ukomeye ku mategeko n’imiyoborere y’igihugu, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ko Ingingo ya 106 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda itanyuranyije n’andi mategeko agenga igihugu, cyane cyane amahame shingiro y’ubutegetsi bwa Repubulika. Uru rukiko rwavuze ko ikirego cyatanzwe na Victoire Ingabire Umuhoza nta shingiro gifite, bityo kikaba giteshejwe agaciro.

Iyi ngingo yari yaragaragajwe nk’ishingiro ry’igifungo Ingabire yigeze gukatirwa mu bihe byashize, aho yavugaga ko itubahirije amahame ya demokarasi n’uburenganzira bwa muntu. Gusa, Urukiko rw’Ikirenga rwanzuye ko nta kosa cyangwa ukwica Itegeko Nshinga kuboneka muri iyo ngingo.

Iyi nkuru irasesengura byimbitse iby’uyu mwanzuro, ibisobanuro by’Ingingo ya 106, impamvu zashingiweho n’Urukiko, ingaruka z’uyu mwanzuro ku mategeko y’igihugu, ku rwego rwa politiki, ndetse no ku ishusho y’u Rwanda mu ruhando mpuzamahanga.

Ingingo ya 106: Ivuga iki?

Ingingo ya 106 iri mu Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda igena uburyo manda ya Perezida wa Repubulika iteye n’uko ishobora kuvugururwa. Ni ingingo yagiye ivugwaho byinshi mu bihe byashize, cyane cyane mu gihe habagaho ivugururwa ry’Itegeko Nshinga mu 2015, aho abaturage b’u Rwanda bagaragaje icyifuzo cyo guhindura zimwe mu ngingo zirimo n’iya manda ya Perezida.

Iyo ngingo igena umubare wa manda n’uburyo bwo kubara igihe Perezida amara ku butegetsi. Ni imwe mu ngingo zishingirwaho mu miyoborere y’igihugu kuko igena urwego rwo hejuru rw’ubuyobozi.

Mu kirego cye, Victoire Ingabire yari agaragaza ko iyo ngingo inyuranyije n’amahame ya demokarasi n’uburinganire bw’amatora, ndetse ko yagize uruhare mu kumuhamya ibyaha byamugejeje ku gifungo.

• Ivuga iki? Iyi ngingo iha umucamanza ububasha bwo guhagarika iburanisha, igategeka ko hakorwa iperereza rishya niba mu gihe cy’iburanisha havumbuwe ibimenyetso bishya cyangwa abafatanyacyaha batari bazwi.
• Intego yayo: Niyo ngingo igenderwaho kugira ngo umuntu ukekwaho icyaha cyangwa umufatanyacyaha utari wamenyekanye afatwe, ashyikirizwe ubutabera, kandi gukuraho icyuho cyo kudahana.
• Imiterere yayo mu nkiko: Iyi ngingo imaze iminsi ikemangwa na bamwe (urugero: Victoire Ingabire Umuhoza) bavuga ko inyuranyije n’Itegeko Nshinga ry’u Rwanda, ndetse n’uburenganzira bwo kuburana mu buryo bunyuze mu mucyo, ariko Urukiko rw’Ikirenga rwashimangiye ko ikurikizwa kandi idakwiye gukurwaho

Ikirego cya Victoire Ingabire cyari gishingiye ku ki?

Victoire Ingabire Umuhoza ni umwe mu banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bw’u Rwanda. Mu bihe byashize, yakatiwe igifungo azira ibyaha byajyanye no guhungabanya umutekano w’igihugu no gupfobya Jenoside yakorewe Abatutsi.

Nyuma y’imyaka igera ku munani afunzwe, yahawe imbabazi za Perezida wa Repubulika, arafungurwa. Icyakora, yakomeje kugaragaza ibitekerezo bye bijyanye n’imiyoborere n’amategeko.

Mu kirego yagejeje ku Rukiko rw’Ikirenga, yifuzaga ko Ingingo ya 106 yasuzumwa harebwa niba ihuye n’Itegeko Nshinga mu ngingo zirebana n’amahame remezo ya Repubulika n’uburenganzira bwa politiki.

Yavugaga ko iyo ngingo yagize ingaruka ku buzima bwe bwa politiki, ndetse ko yashyizwe mu bikorwa mu buryo butubahirije amahame ya demokarasi.

Icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga

Urukiko rw’Ikirenga rwasuzumye ikirego, rureba ibimenyetso n’inyandiko z’amategeko, maze rufata icyemezo ko Ingingo ya 106 itanyuranyije n’Itegeko Nshinga.

Mu mwanzuro warwo, rwagaragaje ko:

• Ingingo ya 106 yashyizweho mu buryo bukurikije amategeko.
• Ivugururwa ryayo ryaturutse ku bushake bw’abaturage binyuze muri referandumu.
• Nta hantu igaragaza ivangura cyangwa kurenga ku burenganzira bwa muntu.

Urukiko rwavuze ko kuba hari umuntu uvuga ko iyo ngingo yamugizeho ingaruka, bidahagije kugira ngo yemezwe ko inyuranyije n’Itegeko Nshinga.

Isesengura ry’amategeko: Itegeko Nshinga n’ububasha bwo kurihindura

Mu mategeko mpuzamahanga, Itegeko Nshinga ni ryo tegeko riruta ayandi mu gihugu. Ariko kandi, rifite uburyo rishobora kuvugururwa, cyane cyane binyuze mu bushake bw’abaturage.

Mu Rwanda, ivugururwa ry’Itegeko Nshinga rikorwa binyuze mu nzira zirimo:

• Gutora mu Nteko Ishinga Amategeko
• Kwemezwa n’abaturage muri referandumu

Urukiko rwagaragaje ko ivugururwa ry’Ingingo ya 106 ryakozwe mu mucyo kandi rikemezwa n’abaturage ku bwinshi.

Bityo, nta shingiro ryo kuvuga ko iyo ngingo yanyuranyije n’amahame shingiro y’igihugu.

Ingaruka z’uyu mwanzuro ku rwego rwa politiki

Uyu mwanzuro ufite ingaruka zikomeye ku rwego rwa politiki mu Rwanda. Mbere na mbere, ushimangira ko inzego z’ubutabera zifite ijambo rya nyuma mu gusobanura amategeko.

Icya kabiri, ushimangira ko ivugururwa ry’Itegeko Nshinga ryakozwe mu 2015 rifite ishingiro kandi ridashobora guteshwa agaciro mu buryo bworoshye.

Ku ruhande rw’abashyigikiye ubutegetsi, uyu mwanzuro ugaragaza ko amategeko yubahirizwa kandi ko inzego zifite ubwigenge.

Ku ruhande rw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, ushobora kugaragara nk’ufunga indi nzira y’amategeko yo guhangana n’ingingo z’itegeko bashidikanyaho.

U Rwanda mu ruhando mpuzamahanga

Ibibazo bijyanye n’ivugururwa ry’amategeko n’igihe manda z’abayobozi zigomba kumara ni ingingo zikunze kuvugwa mu bihugu byinshi bya Afurika.

Uyu mwanzuro ushobora gusuzumwa n’imiryango mpuzamahanga irebera uburenganzira bwa muntu n’imiyoborere, ariko ku rwego rw’amategeko y’imbere mu gihugu, icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga ni cyo cya nyuma.

Ni ikimenyetso kandi cy’uko u Rwanda rufite inzira z’amategeko zo gukemura impaka zishingiye ku Itegeko Nshinga.

Ese hari indi nzira isigaye?

Mu mategeko y’u Rwanda, icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga ni ndakuka ku birebana n’isuzuma ry’Itegeko Nshinga.

Ibi bivuze ko nta yindi nzego zo mu gihugu zishobora guhindura uwo mwanzuro.

Gusa, ku rwego rwa politiki, ibiganiro n’impaka ku mategeko bishobora gukomeza mu buryo bwubahiriza amategeko.

Umusozo: Icyo uyu mwanzuro usobanuye

Kwemeza ko Ingingo ya 106 itanyuranyije n’Itegeko Nshinga ni icyemezo gikomeye mu mateka y’amategeko y’u Rwanda.

Bishimangira ko ivugururwa ry’Itegeko Nshinga ryakozwe mu 2015 rifite ishingiro ry’amategeko kandi rikubahiriza amahame remezo ya Repubulika.

Ku ruhande rwa Victoire Ingabire Umuhoza, ikirego cye cyateshejwe agaciro, bivuze ko nta mpinduka zitezwe kuri iyo ngingo hashingiwe ku mwanzuro w’Urukiko.

Ku ruhande rw’igihugu, ni ubutumwa bukomeye ko inzego z’ubutabera zikomeje kugira uruhare mu gusobanura no kurinda Itegeko Nshinga.

Mu gihe impaka ku miyoborere zikomeza mu buryo butandukanye, icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga gikomeza kuba ikimenyetso cy’uko amategeko ari yo muyobozi wa byose mu Rwanda.