Iran ivuga ko yiteguye intambara yo ku butaka na Amerika ifatanyije na Israel, ivuga ko nta bwoba ifite
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Iran, Abbas Araghchi, yatangaje ko igihugu cye cyiteguye guhangana n’igitero cyose cyagabwa na United States ifatanyije na Israel, by’umwihariko igitero cyakorwa hakoreshejwe ingabo zirwanira ku butaka. Uyu muyobozi yavuze ko Iran idatewe ubwoba n’ayo mahirwe y’intambara, ahubwo ko igisirikare cyayo cyamaze igihe cyitegura guhangana n’icyo ari cyo cyose cyagerageza kuyibasira.
Ibi yabivuze mu kiganiro yagiranye n’umunyamakuru wa NBC News, wamubajije niba Iran itinya ko Amerika ishobora kuyigabaho igitero gikomeye, cyane cyane igitero cyakorwa n’ingabo zo ku butaka. Mu gusubiza icyo kibazo, Araghchi yavuze ko igihugu cye kitigeze gitegura gusa uburyo bwo kwirinda ibitero byo mu kirere cyangwa byo ku nyanja, ahubwo ko n’ibishobora guterwa n’ingabo zo ku butaka byamaze kwitabwaho.
Yagize ati: “Niba hari abatekereza ko bashobora kugaba igitero ku butaka bwa Iran, turabategereje. Igisirikare cyacu cyiteguye neza guhangana n’icyo ari cyo cyose cyagerageza kudutera.”
Aya magambo agaragaza uko umwuka wa politiki n’umutekano ukomeje kuba mubi mu karere ka Middle East, aho umubano hagati ya Iran na Israel umaze imyaka myinshi urimo amakimbirane akomeye. Amerika na yo imaze igihe igirana ubushyamirane na Iran, cyane cyane ku bijyanye na gahunda y’iki gihugu yo guteza imbere ingufu za kirimbuzi.
Umwuka mubi hagati ya Iran na Amerika
Umubano hagati ya Iran na Amerika umaze imyaka myinshi urimo amakimbirane atandukanye. Ibi byarushijeho gukomera mu mwaka wa 2018 ubwo ubuyobozi bwa Amerika buyobowe na Donald Trump bwafashe icyemezo cyo kuva mu masezerano ya kirimbuzi yari yarasinywe n’ibihugu byinshi ku isi, azwi nka Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA).
Aya masezerano yari agamije kugabanya ibikorwa bya Iran byerekeye kirimbuzi, mu gihe ibihano byari byarayifatiwe byagombaga kugabanywa. Gusa Amerika yaje kuvamo ivuga ko Iran itubahiriza neza ibikubiye muri ayo masezerano, bityo isubizaho ibihano bikomeye by’ubukungu.
Iran na yo yahise itangira kongera ibikorwa byayo byo gutunganya uranium ku kigero cyo hejuru, ibintu byateye impungenge ibihugu byo mu Burengerazuba bw’isi, by’umwihariko Israel, ivuga ko Iran ishobora gukora intwaro za kirimbuzi.
Israel ikomeje kugaragaza impungenge
Igihugu cya Israel cyakunze kugaragaza ko gahunda ya Iran ya kirimbuzi ari ikibazo gikomeye ku mutekano wacyo. Abayobozi bacyo bagiye bavuga ko badashobora kwemera ko Iran igira intwaro za kirimbuzi, kuko byahungabanya umutekano w’akarere.
Mu bihe bitandukanye, Israel yagiye igaragaza ko ishobora no kugaba ibitero ku bigo bya Iran bikorerwamo ibikorwa bya kirimbuzi, mu rwego rwo kubikumira mbere y’uko byagera ku rwego rwo gukora intwaro.
Ibi byatumye Iran na yo ikomeza kongera ubushobozi bwa gisirikare, cyane cyane mu bijyanye n’intwaro za misile zishobora kurasa kure ndetse n’ingabo zayo zirwanira mu nyanja no mu kirere.
Iran ivuga ko ifite ingabo zikomeye
Minisitiri Araghchi yavuze ko Iran ifite igisirikare gikomeye kandi gifite uburambe mu guhangana n’iterabwoba n’ibitero by’amahanga. Yavuze ko ingabo z’igihugu cye zimaze imyaka myinshi zitegura guhangana n’intambara ishobora kuza iturutse ku bihugu by’ibihangange.
Iran ifite umutwe w’ingabo udasanzwe uzwi nka Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), ufite uruhare runini mu bikorwa bya gisirikare ndetse no mu bikorwa by’umutekano w’igihugu. Uyu mutwe ufite ibikoresho byinshi bya gisirikare birimo misile zigezweho, drone ndetse n’ingabo zifite uburambe mu mirwano.
Araghchi yavuze ko igihugu cye cyizeye ko ingabo zacyo zifite ubushobozi bwo kurinda ubusugire bw’igihugu ndetse no guhangana n’umwanzi wese washaka kugiteraho.
Impungenge z’intambara mu karere
Abasesenguzi mu bya politiki mpuzamahanga bavuga ko amagambo nk’aya agaragaza ko umwuka mubi hagati y’ibihugu byo mu karere ukomeje kwiyongera. Bagaragaza ko niba habayeho igitero icyo ari cyo cyose hagati ya Iran na Israel cyangwa Amerika, bishobora guteza intambara nini ishobora gukwira mu karere kose ka Middle East.
Aka karere gafite akamaro gakomeye ku bukungu bw’isi kubera ko ari ho haboneka igice kinini cya peteroli ikoreshwa ku isi. Intambara ihabereye ishobora gutuma ibiciro bya peteroli bizamuka cyane, bikagira ingaruka ku bukungu bw’ibihugu byinshi ku isi.
Hari kandi impungenge ko intambara ishobora gukurura ibindi bihugu bifite inyungu muri ako karere, bigatuma ikibazo kirushaho gukomera.
Amahanga arasaba ibiganiro
Nubwo amagambo y’intambara akomeje kumvikana, ibihugu byinshi ku isi bikomeje gusaba ko habaho ibiganiro hagati ya Iran n’ibihugu biyishinja guteza umutekano muke. Abayobozi mpuzamahanga bagaragaza ko ibiganiro ari byo byonyine bishobora gutuma haboneka umuti urambye ku bibazo biri hagati y’impande zombi.
Abasesenguzi bavuga ko nubwo Iran igaragaza ko yiteguye intambara, ishobora kuba iri no gukoresha amagambo akomeye nk’uburyo bwo kwerekana ko itazigera yemera igitutu cy’amahanga.
Ku rundi ruhande, Amerika na Israel byo bikomeje gukurikirana hafi ibikorwa bya Iran, cyane cyane ibijyanye na gahunda yayo ya kirimbuzi n’ibikorwa bya gisirikare.
Ahazaza h’umutekano mu karere
Kugeza ubu, nta kimenyetso kigaragaza ko intambara ishobora guhita itangira, ariko amagambo akomeye hagati y’impande zitandukanye akomeje gutuma habaho impungenge mu baturage bo mu karere ndetse no mu mahanga.
Icyakora, abasesenguzi benshi bavuga ko icyizere gikiri mu biganiro bya dipolomasi bishobora kugabanya ubushyamirane no gukumira ko ibintu byagera ku ntambara yeruye.
Mu gihe ibi biganiro byaba bitagize icyo bigeraho, haracyari impungenge ko amakimbirane hagati ya Iran, Amerika na Israel ashobora gukomeza gukomera, bigashyira mu kaga umutekano w’akarere ndetse n’uw’isi muri rusange.
Ariko nk’uko Minisitiri Abbas Araghchi yabigaragaje, Iran yo ivuga ko itazemera igitero icyo ari cyo cyose ititeguye, kandi ko ingabo zayo ziteguye guhangana n’umwanzi wese wagerageza kuyigabaho igitero ku butaka bwayo.
