Mu gihe umwuka wa politiki yo mu Burasirazuba bwo Hagati ukomeje kuba mubi, amagambo akomeye yatangajwe na Ali Larijani, Umunyamabanga w’Inama Nkuru y’Umutekano ya Iran, yongeye kuzamura impagarara hagati ya Iran, United States na Israel.
Mu kiganiro cyanyujijwe kuri televiziyo y’igihugu cya Iran, Larijani yavuze ko Amerika na Israel “bateye icyuma mu mutima wa Iran,” ashinja ibyo bihugu uruhare mu rupfu rw’Umuyobozi w’Ikirenga wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei. Yavuze ko ibyo bitazagarukira aho, kuko Iran na yo “izasogota imitima yabo igihe kirekire.”
Aya magambo aje mu gihe hari inkuru zakwirakwijwe zivuga ku iyicwa rya Ayatollah Khamenei. Ariko nk’uko byasobanuwe haruguru, amakuru nk’aya asaba kwemezwa n’inzego mpuzamahanga zizewe mbere yo gufatwa nk’ukuri kudashidikanywaho.
Ayatollah Khamenei ni nde mu mitegekere ya Iran?
Ayatollah Ali Khamenei ni we Muyobozi w’Ikirenga wa Iran kuva mu 1989, asimbuye Ayatollah Khomeini wayoboye impinduramatwara ya kisilamu mu 1979. Mu mitegekere ya Iran, Umuyobozi w’Ikirenga ni we ufite ijambo rya nyuma ku byerekeye igisirikare, politiki y’ububanyi n’amahanga, ubutabera n’umutekano w’igihugu.
Ni we ugena abayobozi bakuru b’ingabo, akanagira ijambo rikomeye ku byemezo bya Perezida wa Repubulika. Bivuze ko urupfu rwe, iyo rwaba rwemejwe, rwaba ari igihombo gikomeye ku gihugu cya Iran no ku rwego rwa politiki y’akarere.
Amagambo ya Larijani: Politiki y’amarangamutima cyangwa ubutumwa bwa gisirikare?
Mu ijambo rye, Ali Larijani yakoresheje amagambo yuzuye uburakari n’amarangamutima, avuga ko Israel na Amerika “batwitse imitima y’abaturage ba Iran” kandi ko Iran izabikora ku ruhande rwabo “kugeza igihe bazayitakambira bayisaba imbabazi.”
Aya magambo ashobora gusobanurwa mu buryo bubiri:
-
Ubutumwa bwo gukomeza kwiyereka abaturage: Mu gihe igihugu gihuye n’ikibazo gikomeye, abayobozi bakunze gukoresha amagambo akomeye agamije kugaragaza ko igihugu kitazemera gucecekeshwa.
-
Ubutumwa bwa gisirikare n’ingaruka ku mutekano w’akarere: Iran isanzwe ifite amateka y’impagarara zikomeye na Israel ndetse na Amerika, cyane cyane ku bijyanye na gahunda yayo ya nikleyeri n’uruhare rwayo mu bihugu nka Syria, Lebanon na Yemen.
Amateka y’umwuka mubi hagati ya Iran, Amerika na Israel
Umubano hagati ya Iran na Amerika warushijeho kuzamo agatotsi nyuma y’impinduramatwara ya kisilamu yo mu 1979, aho ambasade ya Amerika i Tehran yatewe n’abigaragambya. Kuva icyo gihe, ibihugu byombi byagiye bishinjanya ibikorwa byo guhungabanya umutekano.
Ku ruhande rwa Israel, Iran yakomeje kuyifata nk’umwanzi mukuru, cyane cyane kubera ko Israel ibona gahunda ya nikleyeri ya Iran nk’iteye inkeke ku mutekano wayo.
Mu 2020, iyicwa rya Jenerali Qassem Soleimani ryakozwe n’ingabo za Amerika ryateje impagarara zikomeye. Iran yahise igaba ibitero ku birindiro bya Amerika muri Iraq. Ibi byagaragaje uburyo ibintu bishobora kwihuta bikagera ku ntambara yeruye.
Ese hari ibyago by’intambara yeruye?
Amagambo ya Larijani ashobora kongera umwuka mubi, ariko intambara yeruye hagati ya Iran na Israel cyangwa Amerika yaba ifite ingaruka zikomeye ku isi yose.
-
Ingaruka ku bukungu bw’isi: Iran ni igihugu gikomeye mu bijyanye n’ibikomoka kuri peteroli. Intambara mu karere ka Middle East ishobora kuzamura ibiciro bya peteroli ku isi yose.
-
Umutekano w’akarere: Ibihugu nka Lebanon, Syria, Iraq na Yemen bishobora kwisanga byinjiye mu ntambara binyuze mu mitwe ishyigikiwe na Iran cyangwa Israel.
-
Uruhare rw’ibihugu bikomeye: Ibihugu bikomeye nka Russia n’Ubushinwa bishobora kugira uruhare mu buryo butaziguye cyangwa buziguye, bigatuma ikibazo kiba mpuzamahanga kurushaho.
Icyo amategeko mpuzamahanga asaba
Mu gihe haba hari iyicwa ry’umuyobozi w’igihugu cyangwa umuyobozi w’ikirenga, amategeko mpuzamahanga asaba ko habaho iperereza ryigenga kandi riboneye. Gushinja igihugu runaka bigomba gushingira ku bimenyetso bifatika.
Ni yo mpamvu ari ingenzi ko amakuru yose ashyirwa ahagaragara yemezwa n’inzego zizewe mbere yo gutangazwa nk’ukuri kudashidikanywaho.
Ingaruka ku baturage ba Iran
Iyo igihugu gihuye n’ikibazo nk’iki, abaturage ni bo babanza kugerwaho n’ingaruka. Impagarara za politiki zishobora gutuma habaho imyigaragambyo, gukaza umutekano no kugabanuka kw’ubwisanzure.
Ku rundi ruhande, amagambo akomeye y’abayobozi ashobora gukomeza gushyira abaturage mu mwuka w’ubumwe no gushyigikira ubuyobozi bwabo.
Umwanzuro: Isi iri he?
Niba koko haba habaye igikorwa gikomeye nk’icyo Larijani yavuze, byaba ari ihinduka rikomeye mu mateka ya politiki y’akarere ka Middle East. Ariko kugeza igihe amakuru yemejwe ku rwego mpuzamahanga, ni ngombwa kwitondera no kwirinda gukwirakwiza amakuru ataragenzurwa.
Icy’ingenzi ni uko ibihugu birebwa n’iki kibazo byakoresha inzira z’ibiganiro aho guhitamo intambara. Amateka agaragaza ko intambara zo mu Burasirazuba bwo Hagati zidakunze kugira abatsinze, ahubwo zisiga igihombo gikomeye ku baturage no ku bukungu bw’isi.
Mu gihe isi ikurikiranira hafi ibiri kubera muri Iran, haracyategerejwe ibisobanuro birambuye n’amakuru yemewe ku rwego mpuzamahanga. Gusa ikigaragara ni uko umwuka wa politiki ukomeje kuba mubi, kandi amagambo ya Ali Larijani ashobora kongera umuvuduko w’impagarara hagati ya Iran, Amerika na Israel
