Kenya igiye gufatira ingamba zikaze abacuruza ibiyobyabwenge

Perezida wa Repubulika ya Kenya, William Ruto, yatangaje ko guhera mu mwaka wa 2026 azatangiza intambara ikomeye kandi itazigama igamije kurandura burundu ubucuruzi n’ikwirakwizwa ry’ibiyobyabwenge n’inzoga zitemewe. Yaburiye abayobozi ba Leta bose babigiramo uruhare ko iperereza rizabageraho nta vangura, kandi ko nta n’umwe uzihanganirwa.

Ibi Perezida Ruto yabigarutseho mu ijambo rikomeye yagejeje ku Banya-Kenya ubwo yasozaga umwaka muri Eldoret State Lodge, aho yagaragaje ko ikibazo cy’ibiyobyabwenge kiri gufata indi ntera mu buryo bucece, nyamara kikaba kibangamiye bikomeye ubuzima rusange, umutekano w’igihugu n’iterambere ry’ubukungu bwa Kenya.

Perezida Ruto yagaragaje imibare iteye impungenge, avuga ko umwe mu Banya-Kenya batandatu bafite imyaka iri hagati ya 15 na 65—ni ukuvuga abarenga miliyoni 4.7—bakoresha inzoga cyangwa ibiyobyabwenge. Yagize ati:
“Iki si ikibazo gito cyangwa icy’abantu ku giti cyabo, ni ikibazo cy’igihugu cyose gikeneye igisubizo cyihuse kandi gikomeye.”

Yongeyeho ko iki kibazo cyibasiye cyane abagabo n’urubyiruko, aho umwe mu bagabo batatu bo muri icyo kigero cy’imyaka akoresha inzoga cyangwa ibiyobyabwenge, mu gihe mu rubyiruko ruri hagati y’imyaka 25 na 35, umwe muri batanu aba yarabaswe nabyo. Perezida Ruto yagaragaje impungenge zikomeye, avuga ko abasore n’inkumi barenga miliyoni 1.5 bari gutakaza icyerekezo cy’ubuzima kubera ubu businzi.

Inzoga zikomeje kuza ku isonga mu byifashishwa cyane, aho abarenga miliyoni 3.2 bazikoresha. Benshi bazitangira bakiri bato, hagati y’imyaka 16 na 20, ndetse hakaba hari n’abatangira ku myaka iri munsi ya 10. Ibi Perezida Ruto yabigaragaje nk’ikibazo gikomeye gihungabanya ahazaza h’igihugu.

Mu rwego rwo guhangana n’iki kibazo, Perezida Ruto yatangaje ko ishami rya Polisi rishinzwe kurwanya ibiyobyabwenge rigiye kongererwa ubushobozi bugaragara, rikabyazwa umusaruro ungana n’uw’ishami rishinzwe kurwanya iterabwoba. Umubare w’abapolisi baryo uzava kuri 200 ukagera kuri 700, kandi rizahabwa ibikoresho bigezweho byo ku rwego rwo hejuru, by’umwihariko mu butasi no mu iperereza rishingiye ku ikoranabuhanga.

Umutekano ku mipaka y’igihugu nawo uzongerwa hifashishijwe ikoranabuhanga rigezweho, mu rwego rwo gukumira icuruzwa ry’ibiyobyabwenge byinjira cyangwa bisohoka muri Kenya.

Perezida Ruto yanatangaje ko imitungo yose izafatirwa muri ibi byaha—irimo amafaranga, imodoka, ubutaka n’ibindi—izakurikiranwa mu nkiko, hanyuma igakoreshwa mu guteza imbere ubuvuzi, uburezi ndetse n’ubufasha ku babaswe n’ibiyobyabwenge.

Yanashimangiye ko Guverinoma yiteguye gukorana n’Urukiko Rukuru mu gushyiraho inkiko zihariye zizajya zicira imanza z’ibiyobyabwenge ku buryo bwihuse, hagamijwe gukumira kudindira kw’ubutabera no gukaza ishyirwa mu bikorwa ry’amategeko.

Mu butumwa bukakaye, Perezida Ruto yihanangirije abayobozi ba Leta bose, avuga ko umuyobozi wese uzagaragara ko afasha, arinda cyangwa akorana n’abacuruza ibiyobyabwenge n’inzoga zitemewe azakurikiranwa n’amategeko, akanahita yirukanwa mu kazi nta mbabazi.

Yasoje asaba ababyeyi n’imiryango yo muri Kenya gufata iya mbere mu kurera no gukurikirana abana babo hakiri kare, kugira ngo barinde urubyiruko kugwa mu mutego w’ibiyobyabwenge, ashimangira ko kurwanya ibiyobyabwenge ari inshingano ya buri Munya-Kenya wese.