Minisitiri Jimmy Gasore Yakiriye Aba Ambasaderi b’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi: Ubufatanye mu Bikorerwaremezo Bwinjira mu Cyiciro Gishya
Mu rwego rwo gukomeza gushimangira umubano mwiza n’ubufatanye busanzwe hagati y’u Rwanda n’ibihugu bigize Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi, Minisitiri w’Ibikorwaremezo, Jimmy Gasore, yakiriye itsinda ry’abahagarariye ibihugu byabo mu Rwanda bayobowe na Ambasaderi w’Umuryango w’Ibihugu by’Ubumwe bw’u Burayi, Belén Calvo Uyarra.
Ibiganiro byabo byibanze ku gushimangira ubufatanye mu rwego rw’ibikorwaremezo no kunoza ishyirwa mu bikorwa ry’imishinga isanzwe ikorwa ku nkunga cyangwa ku bufatanye n’ibihugu by’i Burayi. Ni ibiganiro byabaye mu gihe aba ba Ambasaderi bari bamaze iminsi basura imishinga inyuranye hirya no hino mu gihugu, cyane cyane mu Turere two mu Ntara y’Uburengerazuba n’iy’Amajyaruguru, aho ibihugu byabo byagize uruhare mu gutera inkunga no gutanga ubufasha bwa tekiniki.
Ubufatanye bw’u Rwanda n’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi mu rwego rw’ibikorwaremezo
Umubano w’u Rwanda n’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU) umaze imyaka myinshi ushingiye ku nkingi z’ingenzi zirimo iterambere rirambye, imiyoborere myiza, ubucuruzi, ndetse n’iterambere ry’ibikorwaremezo. Mu by’ukuri, urwego rw’ibikorwaremezo ni imwe mu nkingi zikomeye zigaragaza aho ubu bufatanye bumaze kugera.
Mu myaka ishize, inkunga n’ubufatanye bwaturutse mu bihugu bigize EU byafashije mu kubaka no kuvugurura imihanda ihuza uturere, guteza imbere amashanyarazi, kunoza imiyoboro y’amazi meza, ndetse no guteza imbere ubwikorezi bwo mu mijyi. Ibi byose bigamije kongera ubushobozi bw’igihugu mu guteza imbere ubukungu bushingiye ku bikorwaremezo bikomeye kandi birambye.
Minisitiri Jimmy Gasore yashimangiye ko u Rwanda rushima uru ruhare rw’ibihugu by’i Burayi, anavuga ko imishinga myinshi iri gushyirwa mu bikorwa igamije guhindura imibereho y’abaturage no guteza imbere ubukungu bushingiye ku musaruro no ku guhanga udushya.
Uruzinduko rw’imishinga mu Burengerazuba n’Amajyaruguru
Mbere yo kugirana ibiganiro na Minisitiri w’Ibikorwaremezo, aba ba Ambasaderi bari bamaze iminsi basura imishinga inyuranye mu Ntara y’Uburengerazuba n’iy’Amajyaruguru. Izi ntara zombi zifite umwihariko w’uko ari ahantu nyaburanga kandi hakunze guhura n’ibibazo by’imiterere y’aho hantu, birimo imisozi myinshi n’imvura nyinshi, bisaba ibikorwaremezo bikomeye kandi byubatswe neza.
Mu Ntara y’Uburengerazuba, basuye imishinga ijyanye no kubaka no gusana imihanda ihuza uturere tw’icyaro n’imijyi, hagamijwe korohereza abahinzi kugeza umusaruro wabo ku masoko. Basuye kandi ibikorwa bijyanye no gukwirakwiza amashanyarazi n’amazi meza mu bice byari bikigoranye kubigeramo.
Mu Ntara y’Amajyaruguru, hibanzwe cyane ku mishinga yunganira ubukerarugendo n’ikorwa ry’imihanda ijya mu bice byegeranye n’ibirunga. Ubu bukerarugendo bugira uruhare runini mu kuzamura ubukungu bw’igihugu, bityo ibikorwaremezo bikomeye bikaba ari ingenzi mu kwakira neza ba mukerarugendo no guteza imbere serivisi z’aho batuye.
Aba ba Ambasaderi bishimiye intambwe imaze guterwa, bavuga ko hari impinduka zigaragara mu mibereho y’abaturage no mu mikorere y’izo mishinga, ariko banagaragaza ko hakiri byinshi byo gukora mu rwego rwo kurushaho kunoza imikorere no kongera umusaruro.
Ibiganiro byibanze ku kunoza ishyirwa mu bikorwa ry’imishinga
Mu biganiro bagiranye, hibanzwe ku bibazo bishobora kudindiza imishinga, birimo imbogamizi z’imihindagurikire y’ibihe, izamuka ry’ibiciro ku isoko mpuzamahanga, ndetse n’ihindagurika ry’amasoko y’ibikoresho byubaka.
Minisitiri Gasore yagaragaje ko Guverinoma y’u Rwanda ikomeje gushyira imbaraga mu kunoza imiyoborere y’imishinga, hagamijwe ko ibikorwa bitinda cyangwa byarenze ku ngengo y’imari byagabanywa. Yavuze ko gukorera mu mucyo, gukurikirana buri cyiciro cy’umushinga, no gukorana bya hafi n’abaterankunga ari byo bizatuma imishinga irushaho kugera ku ntego zayo.
Ku ruhande rw’aba Ambasaderi bayobowe na Belén Calvo Uyarra, bashimangiye ko EU izakomeza gufatanya n’u Rwanda, ariko basaba ko hajyaho uburyo burambye bwo gukurikirana no gusuzuma imishinga (monitoring and evaluation), kugira ngo harebwe ingaruka zayo ku baturage no ku bukungu muri rusange.
Ibikorwaremezo nk’inkingi y’iterambere rirambye
Ibikorwaremezo bifite uruhare rukomeye mu iterambere ry’igihugu. Imihanda myiza yorohereza ubuhahirane, amashanyarazi ahamye akurura ishoramari, amazi meza akagabanya indwara, naho itumanaho rikihutisha ubucuruzi n’itangwa rya serivisi.
U Rwanda rwihaye intego yo kuba igihugu gifite ubukungu buciriritse bugana ku rwego rwo hejuru, bityo ibikorwaremezo bikaba ari imwe mu nkingi zigomba gushyirwamo imbaraga nyinshi. Ubufatanye n’ibihugu by’u Burayi bufasha mu kubona inkunga, ubunararibonye, n’ikoranabuhanga bigezweho.
Minisitiri Gasore yagaragaje ko u Rwanda rutifuza gusa inkunga, ahubwo rushaka ubufatanye bwimbitse burimo no guhererekanya ubumenyi, kongerera ubushobozi abakozi, no guteza imbere ikoranabuhanga ry’imbere mu gihugu.
Guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe
Kimwe mu byaganiriweho cyane ni uko imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka zikomeye ku bikorwaremezo, cyane cyane mu bice by’imisozi miremire nk’Uburengerazuba n’Amajyaruguru. Imvura nyinshi ishobora gusenya imihanda, gusenya ibiraro, no kwangiza imiyoboro y’amazi.
Aha ni ho ubufatanye na EU bushobora kugira uruhare rukomeye, binyuze mu gutanga inkunga ku mishinga yubakiye ku kurengera ibidukikije no kubaka ibikorwaremezo bihangana n’ibihe bihindagurika (climate-resilient infrastructure).
Abitabiriye ibiganiro bemeranyije ko imishinga mishya igomba gutegurwa hitawe ku bipimo mpuzamahanga by’ubwubatsi burambye, kandi igashyiramo ingamba zo kurengera ibidukikije.
Uruhare rw’abaturage mu mishinga y’ibikorwaremezo
Ikindi cyagarutsweho ni uruhare rw’abaturage mu mishinga ibakorerwa. Minisitiri Gasore yagaragaje ko abaturage bagomba kuba abafatanyabikorwa, atari abarebera gusa. Ibi bivuze kubegera bakumva ibitekerezo byabo mbere yo gutangiza umushinga, kubasobanurira inyungu zawo, ndetse no kubigisha uko bawubungabunga.
Aba ba Ambasaderi na bo bashimangiye ko imishinga irambye ari ishingiye ku ruhare rw’abaturage, kuko aribo bayigiramo inyungu ku buryo butaziguye.
Icyerekezo cy’ahazaza
Ibiganiro byasize impande zombi zemeranyije gukomeza kunoza ubufatanye no gushakira hamwe ibisubizo ku mbogamizi zigaragara. Hazashyirwaho uburyo bwo gukomeza kuganira no gusuzuma aho imishinga igeze, ndetse no gutegura indi mishya ishingiye ku byihutirwa igihugu gifite.
U Rwanda rukomeje urugendo rwo kwiyubaka rushingiye ku ntego z’iterambere rirambye, kandi ubufatanye n’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi buracyari ingenzi muri urwo rugendo. Mu gihe isi ihura n’ibibazo by’ubukungu n’ihindagurika ry’ibihe, gukorana bya hafi no gushyira hamwe imbaraga ni byo bizatuma ibihugu bigera ku iterambere rirambye kandi ridasiga inyuma abaturage babyo.
Iyakirwa ry’aba Ambasaderi n’ibiganiro bagiranye na Minisitiri Jimmy Gasore ni ikimenyetso cy’uko ubufatanye bw’u Rwanda na EU bukomeje gushinga imizi, kandi ko impande zombi ziyemeje gukomeza gufatanya mu kubaka ejo hazaza heza h’u Rwanda rushingiye ku bikorwaremezo bikomeye, birambye, kandi bifasha buri muturage kugera ku iterambere.