Umunyamabanga Mukuru w’Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha, Rwanda Investigation Bureau (RIB), Pacifique Kabanda, yasabye abayobozi bakuru ba Polisi mu bihugu byo muri Afurika y’Iburasirazuba kurushaho gushimangira ubufatanye, gusangira ubumenyi n’ubunararibonye ndetse no gukoresha imikorere igezweho mu guhangana n’ibyaha bikomeje gufata indi ntera.
Yabitangaje kuri uyu wa Kabiri, ubwo yafunguraga ku mugaragaro Inama y’Umuryango w’Ubufatanye uhuza Abayobozi Bakuru ba Polisi muri Afurika y’Iburasirazuba, uzwi nka Eastern Africa Police Chiefs Cooperation Organisation (EAPCCO), ibereye i Kigali mu Rwanda.
Iyi nama y’iminsi ibiri ihuje intumwa ziturutse mu bihugu bigize EAPCCO, igamije gusuzuma ibyagezweho mu mwaka ushize no gushyiraho ingamba nshya zo gukumira no kurwanya ibyaha byambukiranya imipaka, iterabwoba, icuruzwa ry’abantu, icuruzwa ry’ibiyobyabwenge, n’ibindi byaha bikomeje guhungabanya umutekano w’akarere.
Ubufatanye nk’inkingi y’umutekano urambye
Mu ijambo rye rifungura inama, Kabanda yashimangiye ko ibyaha byambukiranya imipaka byiyongera uko ikoranabuhanga ritera imbere, bigasaba inzego z’umutekano gukorana bya hafi kurusha mbere hose.
Yagize ati: “Nta gihugu na kimwe cyabasha guhangana n’icyaha cyambukiranya imipaka gikora cyonyine. Ubufatanye, gusangira amakuru ku gihe no gukoresha uburyo bugezweho ni byo bizadufasha gutsinda uru rugamba.”
Yasabye abayobozi ba Polisi gukomeza kwiyemeza kugendera ku ndangagaciro z’ubumwe, ubufatanye n’umurimo unoze, kuko ari zo shingiro ryo kugera ku ntego z’umuryango wa EAPCCO.
Kabanda yanagarutse ku ruhare rw’ikoranabuhanga mu byaha byo muri iki gihe, asobanura ko abatekamutwe n’abakora ibyaha mpuzamahanga bakoresha uburyo buhanitse mu guhisha ibimenyetso no kwambuka imipaka mu buryo butagaragara. Yavuze ko ari ngombwa ko inzego z’umutekano zongerera ubushobozi abakozi bazo, haba mu bijyanye n’ubumenyi, ibikoresho ndetse n’imikoranire.
Intego z’iyi nama ya EAPCCO
Inama ya EAPCCO ibera i Kigali ifite intego nyamukuru yo:
- Gusuzuma ibyagezweho mu bikorwa by’umutekano mu mwaka ushize
- Gusangira amakuru ku buryo bwo gukumira ibyaha byambukiranya imipaka
- Gushyiraho ingamba nshya zo kurwanya iterabwoba n’ibindi byaha bikomeye
- Kunoza uburyo bwo gukoresha ikoranabuhanga mu iperereza no mu guhanahana amakuru
Abayitabiriye baganiriye ku bibazo byugarije akarere, birimo iterabwoba rikomeje kugaragara mu bice bimwe bya Afurika, icuruzwa ry’abantu n’iry’ibiyobyabwenge, ndetse n’ibyaha bikorwa hifashishijwe ikoranabuhanga (cybercrime).
Abahanga mu mutekano bagaragaje ko iterambere ry’ikoranabuhanga rifite uruhare runini mu korohereza abacuruza ibiyobyabwenge, abakora ubucuruzi bw’abantu n’abatekamutwe, bityo hakaba hakenewe ubufatanye bwihariye mu guhanahana amakuru ku gihe.
U Rwanda mu rugamba rwo kurwanya ibyaha
U Rwanda rwakomeje kugaragaza ubushake bwo gufatanya n’ibindi bihugu mu guhangana n’ibyaha mpuzamahanga. RIB, ku bufatanye na Polisi y’u Rwanda n’izindi nzego z’umutekano, yashyize imbaraga mu kongerera ubushobozi abagenzacyaha no gukoresha uburyo bugezweho mu iperereza.
Kabanda yavuze ko u Rwanda rwiteguye gusangira ubunararibonye bwarwo, cyane cyane mu bijyanye no gukoresha ikoranabuhanga mu iperereza, kurwanya ruswa, no gukurikirana imari ikomoka ku byaha.
Yagize ati: “Twiteguye gukorana bya hafi n’ibindi bihugu, gusangira amasomo twize no kwigira ku byo abandi bagezeho. Umutekano w’akarere ni inyungu ya twese.”
Ibyaha byambukiranya imipaka: ikibazo gikomeye ku karere
Akarere ka Afurika y’Iburasirazuba kugarijwe n’ibibazo by’icuruzwa ry’abantu, icuruzwa ry’intwaro, ibiyobyabwenge n’ibikorwa by’iterabwoba. Ibi byaha bikunze gukorwa n’amatsinda akorera mu bihugu bitandukanye, bigatuma gukurikirana no gufata ababigizemo uruhare bisaba ubufatanye bwimbitse.
Abayobozi ba Polisi bitabiriye iyi nama bavuze ko hari intambwe imaze guterwa mu guhanahana amakuru no gukora ibikorwa bihuriweho (joint operations), ariko ko hakiri imbogamizi zirimo itandukaniro ry’amategeko hagati y’ibihugu, ibikoresho bidahagije ndetse n’ikibazo cy’amikoro.
Iyi nama irasuzuma uburyo bwo kunoza ayo mategeko no kongera ubufatanye mu rwego rw’ubutabera, kugira ngo abakekwaho ibyaha badakomeza kwihisha inyuma y’imipaka.
Kurwanya iterabwoba n’ubuhezanguni
Iterabwoba rikomeje kuba ikibazo gihangayikishije isi yose, by’umwihariko mu bice bimwe bya Afurika. Abitabiriye inama ya EAPCCO baganiriye ku buryo bwo gukumira ikwirakwizwa ry’ubuhezanguni, cyane cyane mu rubyiruko.
Kabanda yasabye abayobozi ba Polisi gushyira imbaraga mu bikorwa byo gukumira mbere y’uko icyaha kiba (prevention), binyuze mu bukangurambaga, gukorana n’abaturage no kumenya hakiri kare ibimenyetso by’ikorwa ry’ibyaha.
Yagaragaje ko umutekano utagerwaho gusa n’inzego z’umutekano, ahubwo ko usaba uruhare rw’abaturage, imiryango itari iya Leta n’izindi nzego zose.
Indangagaciro z’ubumwe n’ubufatanye
Mu gusoza ijambo rye, Umunyamabanga Mukuru wa RIB yagarutse ku ndangagaciro z’umuryango wa EAPCCO, zirimo ubumwe, ubufatanye n’umurimo unoze.
Yasabye abayobozi gukomeza gukorera hamwe mu mucyo no mu bwizerane, kuko ari byo bizatuma akarere kagira umutekano urambye.
Ati: “Nidukomeza gufatanya, tugashyira imbere inyungu rusange z’akarere, tuzashobora gutsinda ibyaha byose bishaka guhungabanya umutekano w’abaturage bacu.”
Kigali nk’icyicaro cy’inama mpuzamahanga
Kwakira iyi nama i Kigali byongeye kugaragaza icyizere u Rwanda rugirirwa ku rwego mpuzamahanga mu bijyanye n’umutekano n’imiyoborere myiza. Kigali isanzwe yakira inama mpuzamahanga zitandukanye, bikaba bigaragaza uruhare rwayo mu guteza imbere ubufatanye bw’akarere.
Abitabiriye iyi nama bazagira umwanya wo kuganira ku buryo burambuye ku bibazo by’umutekano, ndetse bategerejweho gushyiraho imyanzuro izashyirwa mu bikorwa mu mwaka utaha.
Umusozo
Inama ya EAPCCO ibereye i Kigali ni amahirwe akomeye yo kongera imbaraga mu bufatanye bw’ibihugu bya Afurika y’Iburasirazuba mu guhangana n’ibyaha byambukiranya imipaka n’iterabwoba.
Ubutumwa bwa Pacifique Kabanda bwagarutse ku kamaro ko gusangira ubumenyi, gukoresha ikoranabuhanga no gukorera hamwe mu bwizerane. Ni intambwe igamije kubaka akarere gatekanye, gafite inzego z’umutekano zifite ubushobozi bwo kurwanya ibyaha no kurinda abaturage.
Mu gihe ibyaha bikomeje guhindura isura, ubufatanye ni bwo buzaba urufunguzo rwo gutsinda uru rugamba. EAPCCO, binyuze muri iyi nama, irashimangira ko umutekano w’akarere ari inshingano ya buri gihugu, ariko ko intsinzi iboneka binyuze mu gukorera hamwe.