Perezida Kagame: Ingufu za Nikeleyeri ziri ku isonga mu migambi y’u Rwanda yo kwihutisha iterambere ry’ubukungu
Perezida w’u Rwanda, Paul Kagame, yatangaje ko u Rwanda rwiyemeje gushyira ingufu za nikeleyeri ku isonga mu migambi yarwo igamije kwihutisha iterambere ry’ubukungu no kugera ku cyerekezo cy’Igihugu mu 2050.
Ibi Perezida Kagame yabigarutseho kuri uyu wa Kabiri mu butumwa yagejeje ku bitabiriye Inama ya Kabiri mpuzamahanga yiga ku ngufu za nikeleyeri yabereye i Paris mu gihugu cy’u Ubufaransa.
Muri ubu butumwa bwe, Perezida Kagame yagaragaje ko u Rwanda rufite intego yo kuba igihugu gifite ubukungu buteye imbere mu mwaka wa 2050, ariko ko kugera kuri iyo ntego bisaba kongera cyane ingufu z’amashanyarazi ndetse no gushora imari mu ikoranabuhanga rigezweho rishobora gutanga ingufu zihagije.
Yagize ati:
“U Rwanda rufite icyerekezo cyo kuba igihugu gifite ubukungu buteye imbere mu 2050. Ibi bikeneye ingufu nyinshi z’amashanyarazi, ni yo mpamvu twiyemeje gushyira ingufu za nikeleyeri ku isonga ry’icyerekezo cyacu.”
U Rwanda ruri mu rugendo rwo kongera ingufu z’amashanyarazi
Mu myaka ishize, u Rwanda rwashyize imbaraga nyinshi mu kongera ingufu z’amashanyarazi hagamijwe gufasha ubukungu bw’igihugu gukura no guteza imbere imibereho myiza y’abaturage.
Ingufu z’amashanyarazi ni inkingi y’ingenzi mu iterambere ry’inganda, ubucuruzi, ikoranabuhanga ndetse n’imirimo itandukanye ituma ubukungu bw’igihugu butera imbere.
U Rwanda rwagiye rushora imari mu mishinga itandukanye irimo:
-
ingufu z’amazi
-
ingufu z’izuba
-
ingufu zituruka kuri gaz yo mu kiyaga cya Kivu
-
ingufu z’umuyaga
Nubwo izo ngufu zose zifasha mu kongera amashanyarazi mu gihugu, ubuyobozi bw’u Rwanda buvuga ko hakenewe izindi ngufu nini kandi zihoraho kugira ngo igihugu kibashe kugera ku rwego rwo hejuru mu bukungu.
Ni muri urwo rwego ingufu za nikeleyeri zifatwa nk’igisubizo kirambye ku kibazo cy’ingufu z’amashanyarazi.
Impamvu ingufu za nikeleyeri zifatwa nk’igisubizo kirambye
Ingufu za nikeleyeri ni imwe mu nkomoko z’ingufu zigezweho ku isi zishobora gutanga amashanyarazi menshi kandi ahoraho.
Izi ngufu zifite ibyiza byinshi bituma ibihugu byinshi byateye imbere zibikoresha mu rwego rwo kongera amashanyarazi mu gihugu.
Bimwe mu byiza by’ingufu za nikeleyeri harimo:
1. Zitanga amashanyarazi menshi
Uruganda rumwe rwa nikeleyeri rushobora gutanga amashanyarazi menshi kurusha ingufu nyinshi zisanzwe.
Ibi bituma igihugu gishobora kubona amashanyarazi ahagije yo gukoresha mu nganda, mu bucuruzi ndetse no mu ngo z’abaturage.
2. Ntizangiza cyane ibidukikije
Bitandukanye n’ingufu zituruka ku bicanwa nka peteroli cyangwa amakara, ingufu za nikeleyeri ntizohereza imyuka ihumanya ikirere mu rwego runini.
Ibi bituma zifasha mu kurwanya ikibazo cy’imihindagurikire y’ibihe.
3. Zitanga ingufu zihoraho
Ingufu z’izuba cyangwa iz’umuyaga zishobora guhagarara bitewe n’imihindagurikire y’ikirere.
Ariko ingufu za nikeleyeri zo zishobora gukora amasaha 24 ku munsi nta nkomyi.
U Rwanda n’icyerekezo cya 2050
U Rwanda rwihaye intego yo kuba igihugu gifite ubukungu buciriritse bugana ku rwego rwo hejuru mu mwaka wa 2035, ndetse bukagera ku rwego rwo hejuru mu mwaka wa 2050.
Iyi ntego iri mu cyerekezo cy’iterambere ry’igihugu kizwi nka Vision 2050.
Iki cyerekezo kigamije:
-
guteza imbere inganda
-
kongera ibikorwa by’ikoranabuhanga
-
kuzamura ubucuruzi mpuzamahanga
-
kongera ibikorwa by’ishoramari
Ibi byose bisaba amashanyarazi menshi cyane.
Ni yo mpamvu ubuyobozi bw’igihugu buvuga ko kongera ingufu z’amashanyarazi ari imwe mu nkingi z’ingenzi zizafasha u Rwanda kugera kuri Vision 2050.
Uruhare rw’inama mpuzamahanga ku ngufu za nikeleyeri
Inama yabereye i Paris yiga ku ngufu za nikeleyeri ihuriza hamwe abayobozi b’ibihugu, abashakashatsi, ibigo by’ikoranabuhanga ndetse n’abashoramari bo mu bihugu bitandukanye.
Intego y’iyi nama ni ukuganira ku buryo ingufu za nikeleyeri zafasha isi guhangana n’ibibazo by’ingufu ndetse no kugabanya imyuka yangiza ikirere.
U Rwanda rwitabiriye iyi nama mu rwego rwo gukomeza gushaka abafatanyabikorwa bashobora gufasha igihugu mu rugendo rwo guteza imbere ingufu za nikeleyeri.
Abahanga mu by’ingufu bavuga ko ubufatanye mpuzamahanga ari ingenzi cyane mu mishinga ya nikeleyeri kuko isaba:
-
ikoranabuhanga rihanitse
-
amafaranga menshi y’ishoramari
-
ubumenyi buhambaye
Icyo ingufu za nikeleyeri zishobora guhindura mu Rwanda
Niba gahunda yo guteza imbere ingufu za nikeleyeri mu Rwanda igenda neza, ishobora kuzana impinduka zikomeye mu bukungu bw’igihugu.
1. Guteza imbere inganda
Inganda nyinshi zikenera amashanyarazi menshi kugira ngo zikore neza.
Iyo amashanyarazi abonetse ku kigero gihagije kandi gihoraho, inganda ziriyongera, bityo bigatuma ubukungu bw’igihugu bwihuta.
2. Kongera imirimo
Imishinga minini nk’iya nikeleyeri isaba abakozi benshi mu byiciro bitandukanye birimo:
-
abashakashatsi
-
abatekinisiye
-
abahanga mu ikoranabuhanga
-
abakozi mu bwubatsi
Ibi bishobora gutuma haboneka imirimo myinshi ku baturage.
3. Gukurura ishoramari
Ibihugu bifite amashanyarazi ahagije bikurura abashoramari benshi.
Iyo amashanyarazi abonetse ku kigero gihagije, abashoramari bashora imari mu nganda n’ibindi bikorwa by’ubukungu.
Inzitizi zishobora guhura n’iyi gahunda
Nubwo ingufu za nikeleyeri zifite inyungu nyinshi, hari n’ibibazo bishobora kubangamira iyi gahunda.
1. Igiciro cyayo kiri hejuru
Kubaka uruganda rwa nikeleyeri bisaba amafaranga menshi cyane.
Ni imwe mu mpamvu zituma ibihugu byinshi bifata igihe kinini mbere yo gutangiza iyi mishinga.
2. Icyizere ku mutekano
Abaturage bamwe bagira impungenge ku mutekano w’ingufu za nikeleyeri bitewe n’impanuka zabaye mu mateka y’isi.
Ni yo mpamvu ibihugu bishyiraho amategeko akomeye n’ingamba zo kurinda umutekano.
3. Ubumenyi buhambaye
Gukoresha ingufu za nikeleyeri bisaba abahanga benshi bafite ubumenyi bwihariye.
U Rwanda rukeneye gukomeza gushora imari mu burezi no mu bushakashatsi kugira ngo rubone abahanga benshi muri uru rwego.
Gusesengura icyemezo cy’u Rwanda
Iyo dusesenguye icyemezo cy’u Rwanda cyo gushyira ingufu za nikeleyeri ku isonga mu migambi yarwo, bigaragara ko ari icyemezo gishingiye ku cyerekezo cy’igihe kirekire.
Ibihugu byinshi byateye imbere byageze ku rwego ruriho uyu munsi bifashishije amashanyarazi menshi cyane.
Niba u Rwanda rushaka kuba igihugu gifite ubukungu buhambaye mu 2050, kongera ingufu z’amashanyarazi ni kimwe mu bintu by’ingenzi cyane.
Ingufu za nikeleyeri zishobora kuba igisubizo gikomeye mu gihe zizashyirwa mu bikorwa neza kandi zubahiriza amategeko mpuzamahanga ajyanye n’umutekano.
Umwanzuro
Icyemezo cy’u Rwanda cyo gushyira ingufu za nikeleyeri ku isonga mu migambi yarwo y’iterambere ni intambwe ikomeye mu rugendo rwo kugera ku bukungu bukomeye mu 2050.
Nk’uko Perezida Paul Kagame yabigaragaje mu butumwa bwe mu nama yabereye i Paris mu gihugu cy’u Ubufaransa, kongera amashanyarazi ni imwe mu nkingi z’ingenzi zizafasha u Rwanda kugera ku ntego zarwo z’iterambere.
Nubwo iyi gahunda ishobora guhura n’imbogamizi zirimo igiciro cyayo n’ikoranabuhanga riyisaba, amahirwe ishobora kuzana mu bukungu bw’igihugu ni menshi cyane.
Mu gihe u Rwanda rukomeje gushaka abafatanyabikorwa no gushora imari mu rwego rw’ingufu, birashoboka ko mu myaka iri imbere ingufu za nikeleyeri zizaba imwe mu nkomoko z’amashanyarazi zifasha igihugu kugera ku rwego rushya mu iterambere ry’ubukungu.