Mu gihe umutekano ukomeje kuzamba mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, u Bufaransa bwafashe icyemezo gikomeye cyo gusaba inama idasanzwe y’Umuryango w’Abibumbye (Loni), by’umwihariko Akanama kayo gashinzwe umutekano, nyuma y’igitero cyagabwe mu mujyi wa Goma ku wa 11 Werurwe 2026.
Iki gitero cyakoreshejwe hifashishijwe indege zitagira abapilote zizwi nka drones cyahitanye abasivile batatu, barimo n’Umunyafuransakazi witwaga Karine Buisset. Urupfu rwe rwakuruye amarira n’uburakari mu gihugu cy’u Bufaransa, ndetse runatuma ubuyobozi bw’icyo gihugu busaba ko ikibazo cy’umutekano mucye mu burasirazuba bwa Congo gihabwa umwanya wihariye ku rwego mpuzamahanga.
Ibyabaye ku munsi w’igitero
Amakuru yatangajwe n’inzego z’ibanze n’imiryango itandukanye avuga ko igitero cyabereye mu gace k’abasivile batuye cyane mu mujyi wa Goma. Abaturage baguye gitumo n’urusaku rw’ibisasu byaturutse mu kirere, bamwe bahita bapfa abandi barakomereka bikomeye.
Ababonye ibyabaye bavuga ko byari biteye ubwoba cyane, kuko nta muntu wari witeze ko drones zishobora kwibasira abaturage mu buryo nk’ubwo. Ibi byatumye abaturage benshi bahungira mu bindi bice bifatwa nk’aho bifite umutekano kurushaho.
Karine Buisset, umwe mu bapfuye, yari atuye muri ako gace ndetse bivugwa ko yakoraga ibikorwa by’ubutabazi. Urupfu rwe rwagize ingaruka zikomeye ku mubano w’u Bufaransa n’ibiri kubera muri Congo, kuko rwabonetse nk’ikimenyetso cy’uko n’abanyamahanga batangiye guhura n’ingaruka z’iyi ntambara.
U Bufaransa bwinjiye mu kibazo mu buryo bweruye
Nyuma y’iki gitero, Guverinoma y’u Bufaransa yahise itangaza ko idashobora kwihanganira ibikorwa byibasira abasivile, by’umwihariko abaturage bayo. Yatangaje ko igomba gukoresha imbaraga zose za dipolomasi kugira ngo ikibazo gihabwe umurongo.
Mu itangazo ryasohotse, u Bufaransa bwavuze ko igitero cya drones ari “igikorwa cy’ubugome ndengakamere” kidakwiye kwihanganirwa, kandi gisaba ko ababigizemo uruhare bagezwa imbere y’ubutabera.
Ibi byatumye u Bufaransa busaba inama idasanzwe y’Akanama ka Loni gashinzwe umutekano, kagamije gusuzuma ibyabaye no gufata ibyemezo bishobora kugarura ituze muri aka karere kamaze igihe kinini karimo imvururu.
Akanama ka Loni gashinzwe umutekano: Inshingano n’akamaro kako
Akanama ka Akanama ka Loni gashinzwe umutekano ni rwo rwego rukomeye mu gufata ibyemezo bijyanye n’amahoro n’umutekano ku isi. Iyo habaye ibibazo bikomeye nk’ibi, ibihugu binyamuryango bishobora gusaba inama yihutirwa kugira ngo harebwe icyakorwa.
Inama yasabwe n’u Bufaransa izibanda ku:
Gusuzuma uko igitero cyagabwe
Kumenya ababigizemo uruhare
Gufata ibyemezo byo kurinda abasivile
Gushaka uburyo bwo guhagarika imirwano mu burasirazuba bwa Congo
Biteganyijwe ko ibihugu bikomeye birimo Amerika, Ubwongereza, Ubushinwa n’Uburusiya bizatanga ibitekerezo bitandukanye, bitewe n’inyungu n’imyemerere byabyo ku kibazo cya Congo.
Umutekano mucye ukomeje kuba ikibazo gikomeye muri Kivu ya Ruguru
Intara ya Kivu ya Ruguru imaze imyaka myinshi irangwa n’intambara hagati y’imitwe yitwaje intwaro, ingabo za Leta n’indi mitwe yitwara gisirikare. Umujyi wa Goma, nk’umurwa mukuru w’iyo ntara, ukunze kuba indiri y’izo mvururu.
Ibibazo by’umutekano muke byiyongereye cyane mu myaka ya vuba, aho hagiye habaho ibitero bitandukanye byibasira abasivile. Ibi byatumye abaturage benshi batakaza ubuzima, abandi bagahunga ingo zabo.
Gukoresha drones mu bitero ni ibintu bishya bigaragaza ko uburyo bw’intambara burimo guhinduka, bikaba byongera ubukana n’ingaruka z’iyi ntambara.
Ingaruka ku mubano mpuzamahanga
Igitero cyahitanye Umunyafuransakazi cyatumye ikibazo cya Congo gifata indi ntera ku rwego mpuzamahanga. U Bufaransa, nk’igihugu gikomeye mu Burayi, bushobora gukoresha ijwi ryabwo mu gutuma Loni ifata ibyemezo bikomeye.
Ibi bishobora kugira ingaruka zikurikira:
Kongera igitutu ku mitwe yitwaje intwaro
Ibihugu bikomeye bishobora gusaba ko iyo mitwe ihagarika ibikorwa byayo cyangwa igahanwa.
Kohereza ingabo z’amahoro nyinshi
Loni ishobora kongera umubare w’ingabo zayo mu burasirazuba bwa Congo.
Ibihano ku babangamira amahoro
Abagaragara mu bikorwa by’ihohoterwa bashobora gufatirwa ibihano birimo guhagarikirwa imitungo no kutemererwa ingendo.
Icyo abaturage ba Goma bavuga
Abaturage ba Goma bavuga ko bamaze kurambirwa intambara idashira. Benshi bavuga ko bashaka amahoro n’umutekano kugira ngo babashe gusubira mu buzima busanzwe.
Umwe mu baturage yagize ati: “Nta munsi ugera ngo tutumva amasasu. Ubu noneho hiyongereyeho drones. Turasaba amahanga kudufasha, kuko twe ubwacu twarabuze uko twikiza ibi bibazo.”
Ibi bigaragaza ko ikibazo atari icy’ibihugu gusa, ahubwo ari icy’abaturage babura uburenganzira bw’ibanze bwo kubaho mu mutekano.
Ese iyi nama izatanga umusaruro?
Nubwo inama z’Akanama ka Loni gashinzwe umutekano zifite akamaro, hari igihe zitajya zitanga ibisubizo byihuse bitewe n’inyungu z’ibihugu bitandukanye. Ariko kuba u Bufaransa bwafashe iya mbere ni ikimenyetso cy’uko ikibazo cya Congo kigiye kwitabwaho cyane.
Abasesenguzi bemeza ko:
Hari amahirwe yo kubona imyanzuro mishya
Ariko nanone bishobora gufata igihe kugira ngo ishyirwe mu bikorwa
Ubufatanye bw’ibihugu byo mu karere ari ingenzi cyane
Umusozo: Icyizere n’amasomo akomeye
Igitero cya drones cyabereye i Goma cyerekanye neza ko umutekano mucye mu burasirazuba bwa Congo ugeze ku rwego rukomeye cyane. Urupfu rwa Karine Buisset rwabaye nk’ikirango cy’uko ikibazo cyarenze imbibi z’igihugu kigera ku rwego mpuzamahanga.
U Bufaransa gusaba inama y’Akanama ka Loni gashinzwe umutekano ni intambwe ikomeye ishobora gutuma ikibazo gihabwa umurongo mushya. Ariko kandi, amahoro arambye azasaba ubufatanye bw’impande zose—ibihugu byo mu karere, amahanga n’abaturage ubwabo.
Mu gihe isi yose ihanze amaso i Goma, haracyari icyizere ko amahoro ashobora kuboneka, ariko bisaba ubushake bwa politiki, ubutabera no gushyira imbere ubuzima bw’abasivile kurusha inyungu z’intambara.