Mu gihe u Rwanda rukomeje urugendo rwo kubungabunga no guteza imbere umuco warwo, hatangajwe indi ntambwe ikomeye ishobora kurushyira ku rwego mpuzamahanga mu bijyanye n’umurage ndangamuco. Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu, Jean Damascène Bizimana, yatangaje ko u Rwanda rufite gahunda yo kwandikisha Imigongo mu Murage w’Isi.
Ibi yabivugiye mu biganiro yagiranye na Komisiyo y’Uburezi, Ikoranabuhanga, Umuco, Siporo n’Urubyiruko mu Nteko Ishinga Amategeko, Umutwe w’Abadepite, aho yasobanuye ko iki gikorwa ari kimwe mu bigamije kumenyekanisha no kubungabunga umurage ndangamuco udafatika.
🎨 Imigongo ni iki, kandi ifite akahe gaciro?
Imigongo ni imwe mu mirage yihariye y’u Rwanda, igizwe n’ubugeni bukorwa hifashishijwe amase y’inka, agashushanywa mu buryo bwihariye bugakora amashusho afite imirongo itandukanye isa n’iy’umwihariko w’umuco nyarwanda.
Uyu muco ukomoka mu karere ka Nyagatare District ndetse n’utundi duce tw’Iburasirazuba, aho abaturage bawukoraga mu rwego rwo gutaka inzu zabo no kugaragaza ubuhanga n’ubwiza bw’umuco wabo.
Imigongo ifite agaciro gakomeye kuko:
-
Yerekana amateka n’imibereho y’Abanyarwanda
-
Ni igihangano kiranga ubuhanga gakondo
-
Ifasha mu guteza imbere ubukerarugendo
-
Itanga akazi ku baturage bayikora
🌍 Impamvu u Rwanda rushaka kuyandikisha mu Murage w’Isi
Minisitiri Jean Damascène Bizimana yasobanuye ko kwandikisha Imigongo mu Murage w’Isi ari intambwe izafasha mu kuyimenyekanisha ku rwego mpuzamahanga no kuyirinda kuzimira.
Iyo umurage wanditswe mu Murage w’Isi:
-
Uhabwa agaciro ku rwego mpuzamahanga
-
Utabarizwa n’imiryango mpuzamahanga iwufasha kuwubungabunga
-
Umenyekanishwa ku isi yose
-
Ukurura abakerarugendo
Ibi bikaba byafasha u Rwanda gukomeza kwagura ubukungu rushingiye ku muco.
🏛️ Umurage ndangamuco udafatika: Icyo usobanuye
Umurage ndangamuco udafatika (Intangible Cultural Heritage) ni ibikorwa by’umuco bitagaragara mu buryo bufatika ariko bifite agaciro gakomeye mu mibereho y’abantu.
Urimo nk’ibi:
-
Indirimbo n’imbyino gakondo
-
Imigenzo n’imihango
-
Ubugeni gakondo nka Imigongo
-
Ururimi n’imvugo
Kwandikisha Imigongo muri uru rwego bizatuma u Rwanda rukomeza kwerekana isura y’umwihariko w’umuco warwo.
🗣️ Ikibazo cy’ururimi rw’Ikinyarwanda cyagarutsweho
Mu biganiro bye, Minisitiri Jean Damascène Bizimana ntiyagarukiye ku Migongo gusa, ahubwo yanagarutse ku kibazo cy’imikoreshereze y’ururimi rw’Ikinyarwanda.
Yagize ati:
“Niba ijambo ry’Ikinyarwanda urishyizeho, koko rizakunda? Umunyarwanda azarivuga rimworohere?”
Ibi byagaragaje ko hari impungenge ku magambo mashya ashyirwaho atita ku buryo abaturage bayakoresha mu buzima bwa buri munsi.
✍️ Abashakashatsi basabwe gukora amagambo yoroshye
Minisitiri yasabye abashakashatsi mu rurimi rw’Ikinyarwanda gushyiraho amagambo (amuga) yorohereza Abanyarwanda kuyakoresha, aho gushyiraho amagambo akomeye cyangwa adakoreshwa.
Yagize ati:
“Turi muri Leta nziza, dufite umwanya wo kubigorora, tugakoresha Ikinyarwanda nyacyo kandi cyiza.”
Ibi bisobanura ko hari ubushake bwo kunoza ururimi rw’Ikinyarwanda kugira ngo rujyane n’igihe ariko rutatakaje umwimerere warwo.
📜 Amateka yo kugoreka Ikinyarwanda
Minisitiri Jean Damascène Bizimana yanagaragaje ko mu bihe byashize, cyane cyane muri Guverinoma ya mbere n’iya kabiri, habayeho kugoreka ururimi rw’Ikinyarwanda hagamijwe gutandukanya Abanyarwanda.
Yasobanuye ko:
-
Hari amagambo yashyizweho agamije gucamo abantu ibice
-
Ururimi rwakoreshwaga nk’igikoresho cya politiki
-
Byagize ingaruka ku bumwe bw’Abanyarwanda
Uyu munsi, u Rwanda rukaba rwiyemeje gusubiza ururimi rw’Ikinyarwanda ku murongo warwo nyawo, rukaba igikoresho cy’ubumwe aho kuba icy’ivangura.
🤝 Uruhare rw’umuco mu kubaka ubumwe bw’Abanyarwanda
Umuco ni imwe mu nkingi zikomeye zubaka ubumwe bw’igihugu. Iyo abaturage basangiye umuco, bibafasha:
-
Kumva ko ari umwe
-
Kubaha amateka yabo
-
Kubaka ejo hazaza heza
Imigongo, nk’umwe mu mirage gakondo, ifasha mu kubumbatira aya mahame, kuko igaragaza ubwiza bw’umuco nyarwanda.
💼 Inyungu z’ubukungu zituruka ku muco
Kwandikisha Imigongo mu Murage w’Isi bizagira uruhare rukomeye mu guteza imbere ubukungu bw’u Rwanda.
Bimwe mu byitezwe harimo:
-
Kwiyongera kw’abakerarugendo basura u Rwanda
-
Kwaguka kw’isoko ry’ibihangano by’Imigongo
-
Gushyigikira abahanzi n’abanyabugeni
-
Guteza imbere inganda ndangamuco
Ibi bizafasha urubyiruko kubona imirimo no kwiteza imbere.
🧑🎨 Abakora Imigongo n’icyizere cy’ejo hazaza
Abakora Imigongo mu Rwanda bagaragaje ko iyi gahunda izabafasha cyane, kuko izatuma ibikorwa byabo bigira agaciro kanini ku isoko mpuzamahanga.
Bavuga ko:
-
Bazabona abakiriya benshi
-
Ibiciro by’ibihangano bizazamuka
-
Umwuga wabo uzarushaho kubahwa
Ibi bizafasha mu kuzamura imibereho yabo n’iy’imiryango yabo.
📣 Ubutumwa ku Banyarwanda
Minisitiri Jean Damascène Bizimana yasabye Abanyarwanda bose gukomeza kubungabunga umuco wabo no kuwuteza imbere.
Yashimangiye ko:
👉 “Umuco ni ishingiro ry’ubumwe n’iterambere.”
Bityo buri wese agomba kuwusigasira no kuwutoza abato.
✍️ Umusozo: U Rwanda ku isonga mu kubungabunga umuco
Gahunda yo kwandikisha Imigongo mu Murage w’Isi ni ikimenyetso cy’uko u Rwanda rukomeje gushyira imbere umuco warwo nk’inkingi y’iterambere.
Ibi bigaragaza ko igihugu kitita gusa ku iterambere ry’ubukungu, ahubwo kinashyira imbere indangagaciro n’umuco biranga Abanyarwanda.
Mu gihe iyi gahunda izaba igeze ku ntego, Imigongo izaba ihagaze nk’ikimenyetso gikomeye cy’ubwiza n’ubuhanga bw’u Rwanda ku rwego rw’isi.