Perezida w’u Rwanda, Paul Kagame, yatangaje ko ibihumbi by’ingabo z’u Burundi hamwe n’imitwe yitwara gisirikare ifitanye isano na Leta ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) byashyize hamwe mu bitero bikomeye byagabwe mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, bigamije guhindura isura y’intambara hakoreshejwe imbaraga za gisirikare aho kubahiriza ibiganiro by’amahoro byari biri kuba.
Mu butumwa bwe, Perezida Kagame yavuze ko “ibihumbi by’ingabo z’u Burundi n’imitwe yitwara gisirikare ishyigikiwe na Leta byakusanyije imbaraga mu bice bitandukanye bya Kivu y’Amajyepfo, bishyiraho ibirindiro by’ibitero, bishyira abaturage mu kato kandi bigaba ibitero bikomeye ku butaka no mu kirere.” Yongeyeho ko “intego ya Leta ya Congo yari uguhindura icyerekezo cy’intambara ikoresheje imbaraga, inyuranyije n’ibiganiro by’amahoro byari biri gukorwa.”
Umwuka mubi mu Burasirazuba bwa Congo
Intara ya South Kivu ni imwe mu zigize uburasirazuba bwa Democratic Republic of the Congo, agace kamaze imyaka myinshi karanzwe n’umutekano muke n’imitwe yitwaje intwaro. Iyi ntara isanzwe ihana imbibi n’u Burundi n’u Rwanda, bigatuma ibibazo by’umutekano biyigaragaramo bigira ingaruka ku bihugu by’akarere.
Mu bihe bishize, impande zitandukanye zagiye zishinjanya gukorana n’imitwe yitwaje intwaro, gushyigikira inyeshyamba cyangwa kugira uruhare mu bibazo by’umutekano muke. Ibyatangajwe na Perezida Kagame bije mu gihe ibiganiro by’amahoro byari bikomeje hagamijwe gushakira umuti urambye amakimbirane amaze igihe mu burasirazuba bwa Congo.
Ibirego byo gushyira abaturage mu kaga
Mu magambo ye, Perezida Kagame yashimangiye ko ibikorwa byavuzwe byashyize abaturage mu kaga, aho yavuze ko hashyizweho ibirindiro bikomeye by’ingabo no gushyira mu kato imiryango ituye mu duce twibasiwe. Yagaragaje impungenge ku ngaruka z’ibitero byo ku butaka n’ibyo mu kirere byibasira ahatuwe n’abasivili.
Imiryango mpuzamahanga isanzwe igaragaza impungenge ku ngaruka z’intambara ku baturage bo mu burasirazuba bwa Congo, aho ibihumbi by’abaturage bamaze kwimurwa n’intambara, abandi bakabura uburenganzira ku bufasha bw’ibanze nk’ibiribwa, amazi meza n’ubuvuzi.
Ibiganiro by’amahoro n’ingaruka zabyo
Mu gihe ibi birego byatangazwaga, hari ibiganiro by’amahoro byari biri gukorwa bigamije kugabanya ubushyamirane mu karere. U Rwanda rwagiye rugaragaza ko rushyigikiye inzira y’ibiganiro n’ubuhuza bw’ibihugu by’akarere mu gushaka umuti w’ibibazo.
Perezida Kagame yavuze ko gukoresha imbaraga za gisirikare mu gihe ibiganiro bikomeje ari uburyo bwo gusubiza inyuma intambwe zari zimaze guterwa. Yagaragaje ko guhitamo intambara aho guhitamo ibiganiro bishobora kongera umwuka mubi mu karere no gushyira mu kaga umutekano w’ibihugu bihana imbibi.
U Burundi mu ishusho y’umutekano w’akarere
Burundi ni kimwe mu bihugu byo mu karere k’Ibiyaga Bigari, kandi gisanzwe gifite inyungu z’umutekano mu burasirazuba bwa Congo, cyane cyane mu kurwanya imitwe yitwaje intwaro irimo RED-Tabara, bivugwa ko irwanya ubutegetsi bw’i Gitega.
Kuba ingabo z’u Burundi zivugwaho gukorera muri Kivu y’Amajyepfo si ubwa mbere bibayeho, kuko no mu bihe byashize hagaragaye ibikorwa byo gukorana hagati ya Leta ya Congo n’u Burundi mu kurwanya inyeshyamba. Icyakora, amagambo ya Perezida Kagame agaragaza ko hari impungenge ku rugero n’imiterere y’ibyo bikorwa.
Impaka ku by’ikorwa ry’ingabo z’amahanga
Ibihugu bitandukanye byagiye byinjira mu bibazo byo mu burasirazuba bwa Congo, haba mu rwego rw’ingabo ziri mu butumwa bw’amahoro cyangwa mu masezerano y’ubufatanye bwa gisirikare na Leta ya Congo. Ibi byagiye bituma habaho impaka ku ruhare rw’ingabo z’amahanga n’ingaruka zabyo ku ituze ry’akarere.
Perezida Kagame yagaragaje ko gukoresha imbaraga mu buryo butubahiriza ibiganiro by’amahoro bishobora gusubiza inyuma imbaraga zashyizwe mu kubaka icyizere hagati y’ibihugu by’akarere. Yongeyeho ko ari ingenzi ko habaho gukorera mu mucyo no kubahiriza amasezerano mpuzamahanga.
Amahoro arambye nk’intego y’akarere
U Rwanda rwakomeje kugaragaza ko rushyigikiye amahoro arambye mu burasirazuba bwa Congo, ariko rugasaba ko ibibazo by’umutekano birimo imitwe irwanya ubutegetsi bw’u Rwanda ikorera muri ako gace byakemurwa burundu.
Abasesenguzi bavuga ko umutekano w’akarere k’Ibiyaga Bigari ushingiye ku bufatanye bw’ibihugu byose birebwa n’ibibazo, no ku bushake bwo gushyira imbere ibiganiro aho gushyira imbere intambara.
Reba amafoto
📸 Amafoto agaragaza ibihe by’imirwano mu Ntara ya South Kivu, aho bivugwa ko ingabo zashyize ibirindiro bikomeye mu duce dutandukanye, ndetse n’ingaruka ku baturage bagizweho ingaruka n’imirwano. Agaragaza kandi ibikoresho bya gisirikare byifashishwa mu bitero byo ku butaka no mu kirere.
Umwanzuro
Amagambo ya Perezida Paul Kagame agaragaza impungenge ku bijyanye n’ikorwa ry’ingabo z’u Burundi n’imitwe ifitanye isano na Leta ya Congo mu Ntara ya South Kivu. Mu gihe akarere k’Ibiyaga Bigari kagihanganye n’ibibazo by’umutekano muke, hakomeje kugarukwaho ko inzira y’ibiganiro ari yo ishobora gutanga umuti urambye.
Icyizere cy’ituze kiracyashingira ku bushake bw’impande zose bwo gushyira imbere amahoro, kubahiriza amasezerano no gukorera mu mucyo, aho gukoresha imbaraga za gisirikare zishobora kongera umwuka mubi no gukomeza gushyira abaturage mu kaga.