Ingabo za AFC/M23 zongeye kohereza abasirikare benshi mu bice bikikije ikibuga cy’indege cya Bangoka International Airport, giherereye mu Mujyi wa Kisangani, ibintu byazamuye impungenge ku mutekano w’aka gace k’ingenzi mu burasirazuba bwa Democratic Republic of the Congo.
Aya makuru aje mu gihe umwuka w’umutekano ukomeje kuba mubi mu bice byinshi by’Uburasirazuba bwa Congo, aho imitwe yitwaje intwaro irimo AFC/M23 ikomeje kwagura ibirindiro byayo no gushaka kugenzura ibice bifatiye runini ubukungu n’itumanaho.
Ikibuga cy’indege cya Kisangani gifite akahe gaciro?
Ikibuga cy’indege cya Bangoka ni kimwe mu by’ingenzi mu gihugu, kuko gihuza Intara ya Tshopo n’indi mijyi minini ya Congo ndetse n’amahanga. Ni umuyoboro w’ingenzi mu gutwara abantu, ibikoresho n’imfashanyo z’ubutabazi, cyane cyane mu bihe by’umutekano muke.
Kugira ingabo nyinshi hafi y’iki kibuga bishobora gusobanura byinshi mu rwego rwa gisirikare. Abasesenguzi bavuga ko kugenzura ibikorwaremezo nk’ibi biha uruhande rubifite imbaraga mu bijyanye no kugenzura imigendekere y’ibikorwa bya gisirikare n’ubucuruzi.
AFC/M23 ni bande?
AFC/M23 ni ihuriro ririmo umutwe wa M23 umaze imyaka uhanganye na Leta ya Congo. M23 yongeye kubura mu buryo bukomeye mu myaka ishize, ifata ibice bitandukanye byo mu Ntara ya Kivu y’Amajyaruguru n’iy’Amajyepfo.
Uyu mutwe ushinjwa na Leta ya Congo n’ibihugu bimwe byo mu karere gufashwa n’u Rwanda, ibyo u Rwanda rwagiye ruhakana. AFC/M23 yo ivuga ko irwanira uburenganzira bw’Abanyekongo bavuga Ikinyarwanda no kurwanya ivangura rivugwa mu nzego za Leta ya Congo.
Impungenge ku mutekano w’abaturage
Kohereza abasirikare benshi hafi y’icyibuga cy’indege cya Kisangani byateje impungenge ku baturage bahatuye. Bamwe mu baturage bavuga ko babona ibikorwa bya gisirikare byiyongereye, harimo imodoka za gisirikare n’abasirikare benshi mu mihanda ijya ku kibuga cy’indege.
Imiryango itanga ubufasha bwihutirwa ihangayikishijwe n’uko intambara ishobora kubangamira ibikorwa by’ubutabazi, cyane cyane mu gace kamaze igihe karimo ibibazo by’abimuwe n’intambara n’ubukene bukabije.
Igisubizo cya Leta ya Congo
Leta ya Democratic Republic of the Congo ntiratangaza ku mugaragaro ibisobanuro birambuye kuri aya makuru, ariko mu bihe bishize yakomeje gushimangira ko izakomeza kurinda ubusugire bw’igihugu no kurwanya imitwe yose yitwaje intwaro.
Ingabo za Leta (FARDC) zakomeje koherezwa mu bice bitandukanye bigaragaramo imirwano. Hari amakuru avuga ko hashobora kuba hari imyiteguro yo gukumira AFC/M23 kugenzura ibice by’ingenzi birimo n’ibikorwaremezo by’ingenzi nk’ibibuga by’indege.
Akarere kugarijwe n’umwuka mubi
Umujyi wa Kisangani usanzwe ufite amateka akomeye mu ntambara zagiye zibera muri Congo, harimo n’imirwano yabaye hagati y’ingabo z’amahanga mu myaka ya za 2000. Kuba uyu mujyi wongeye kuvugwamo ibikorwa bya gisirikare bikomeye bituma abasesenguzi bibaza niba hashobora kuba hari icyiciro gishya cy’imirwano kigamije kwagura ibirindiro by’imitwe yitwaje intwaro.
Ibihugu byo mu karere k’Ibiyaga Bigari bikomeje gukurikiranira hafi iby’uyu mwuka mubi, cyane ko umutekano wa Congo ugira ingaruka ku karere kose.
Ingaruka ku bukungu n’ubwikorezi
Kisangani ni umwe mu mijyi ikomeye mu bucuruzi bwo mu Majyaruguru ya Congo. Ikibuga cy’indege cya Bangoka gifite uruhare runini mu gutuma ibicuruzwa n’abantu bagenda mu buryo bwihuse. Niba habaho imirwano cyangwa igitutu cya gisirikare gikabije, bishobora guhungabanya urujya n’uruza rw’indege, bigateza igihombo cy’ubukungu no kongera ibibazo by’itangwa ry’imfashanyo.
Ese ni intambwe yo kwagura urugamba?
Abasesenguzi mu bya gisirikare bavuga ko kohereza abasirikare benshi hafi y’icyibuga cy’indege bishobora kuba ari intambwe yo kwagura urugamba cyangwa gushyiraho igitutu kuri Leta ya Congo. Kugenzura ibikorwaremezo nk’ibi biha uruhande rubifite uburyo bwo kugabanya ubushobozi bw’uwo bahanganye.
Gusa kandi bishobora no kuba ari uburyo bwo kwirinda ibitero bishobora kugabwa n’ingabo za Leta cyangwa izindi ngabo zifatanyije na zo.
Icyizere cy’ibiganiro by’amahoro
Mu gihe ibikorwa bya gisirikare bikomeje kwiyongera, amahanga akomeje gusaba ko impande zishyamiranye zasubira ku meza y’ibiganiro. Inzira y’amahoro ni yo benshi babona nk’ishobora gutanga igisubizo kirambye ku bibazo by’umutekano muke mu burasirazuba bwa Congo.
Ariko uko ibikorwa bya gisirikare bikomeza kwiyongera, ni nako icyizere cy’ituze gihungabana, cyane cyane ku baturage basanzwe aribo bahura n’ingaruka z’intambara kurusha abandi.
Umusozo
Kohereza abasirikare benshi ba AFC/M23 hafi y’ikibuga cy’indege cya Bangoka i Kisangani ni inkuru ikomeye ishobora kugira ingaruka ku mutekano w’umujyi no ku karere muri rusange. Mu gihe Leta ya Congo ikomeje gushimangira ko izarinda ubusugire bwayo, naho AFC/M23 igakomeza kugaragaza imbaraga mu bice itandukanye, amaso y’akarere n’amahanga akomeje kureba uko ibintu bizagenda.
Icyizere cy’abaturage bo muri Kisangani n’ahandi mu burasirazuba bwa Congo gikomeje kuba mu maboko y’abafata ibyemezo, aho amahoro arambye ari yo yonyine ashobora kugarura ituze n’iterambere rirambye muri aka gace kamaze igihe karazahajwe n’intambara.