Ubwambuzi bushukana bwafatiwemo abantu 11: RIB yatangaje amakuru y’abakekwaho kugurisha imitungo itari iyabo
Mu gihe ubukungu bw’u Rwanda bukomeje kwaguka, cyane cyane mu rwego rw’imitungo itimukanwa (real estate), hagaragara n’ibibazo bishingiye ku banyabyaha bashaka kubyuririraho bakoresheje uburiganya. Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwatangaje ko rwataye muri yombi abantu 11 barimo abagore 3 bakekwaho ibyaha by’ubwambuzi bushukana, aho bashinjwa kugurisha imitungo itari iyabo bagamije kwiba amafaranga y’abaturage.
Aya makuru yatangajwe nyuma y’iperereza ryakozwe igihe kinini, rikagaragaza ko aba bantu bagize itsinda rikorana mu buryo buteye impungenge, bagamije gushuka abashoramari n’abaturage bashaka kugura inzu cyangwa ubutaka.
Uko iki cyaha cyakozwe
Nk’uko byatangajwe na RIB, aba bantu bakekwaho ibyaha bitanu bitandukanye birimo uburiganya, kwihesha ikintu cy’undi hakoreshejwe amayeri, no gukoresha inyandiko mpimbano. Bivugwa ko bakoraga ibikorwa byo gushaka imitungo y’abandi bantu—cyane cyane abari hanze y’igihugu cyangwa abatayikurikirana neza—bakayishyira ku isoko nk’aho ari iyabo.
Abakiliya babo babaga ari abantu bashaka gushora imari mu mitungo itimukanwa, aho babashukaga bakabereka inyandiko z’impimbano zigaragaza ko ari bo banyiri imitungo. Iyo bamaze kwemeranya ku giciro, aba baguzi batanganaga amafaranga bazi ko baguze mu buryo bwemewe n’amategeko.
Mu byagaragaye, iri tsinda ryagerageje kugurisha umutungo ufite agaciro ka miliyari 1 y’amafaranga y’u Rwanda. Icyakora, mbere y’uko bafatwa, bari bamaze kwakira amafaranga agera kuri miliyoni 200 Frw aturutse ku bantu bari bamaze kubagwa mu mutego w’uburiganya.
Uruhare rw’abagore muri iki cyaha
Ikindi cyashimishije benshi ni uko muri aba bantu 11 bafashwe harimo abagore 3. Nubwo akenshi abagore batagaragara cyane mu byaha nk’ibi, uru rubanza rugaragaza ko n’abagore bashobora kwishora mu bikorwa by’uburiganya mu gihe habuze ubunyangamugayo.
RIB yatangaje ko aba bagore bari bafite uruhare rukomeye mu gutegura inyandiko mpimbano no gushaka abakiliya, aho bifashishaga imbuga nkoranyambaga ndetse n’abo bari basanzwe baziranye mu rwego rwo kubashora muri ubu buriganya.
Ingaruka ku bagizweho ingaruka
Abantu baguzwe muri ubu buriganya bahuye n’igihombo gikomeye, aho bamwe batakaje amafaranga yabo yose bari barazigamye mu buzima bwabo. Hari n’abari bafashe inguzanyo muri banki, bizeye ko bagiye gushora imari mu mitungo izabateza imbere.
Ibi byatumye bamwe mu bagizweho ingaruka bagira ibibazo by’imibereho, harimo kwishyura imyenda batabasha kubona uko bayishyura, ndetse n’ihungabana rishingiye ku gutakaza icyizere bari bafite ku bantu no ku ishoramari.
Icyo amategeko ateganya
Mu mategeko y’u Rwanda, icyaha cy’ubwambuzi bushukana gihanishwa igifungo n’ihazabu, bitewe n’uburemere bw’icyaha n’ingano y’ibyangijwe. Mu gihe icyaha gikozwe mu buryo bw’itsinda kandi kigamije inyungu nini, ibihano birushaho gukomera.
Abakekwaho ibi byaha nibahamwa n’icyaha, bashobora guhanishwa igifungo kirekire ndetse no gusubiza amafaranga bibye, hakiyongeraho n’ihazabu ishobora kugera ku mafaranga menshi cyane.
Ubutumwa bwa RIB ku baturage
Urwego rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwibukije abaturage kwitwararika cyane mu bijyanye no kugura imitungo itimukanwa. Rwasabye buri wese kugenzura neza ibyangombwa by’umutungo agiye kugura, akifashisha inzego zibifitiye ububasha zirimo inzego z’ubutaka n’abanyamategeko.
RIB kandi yasabye abaturage kujya batanga amakuru ku gihe igihe cyose babonye ibikorwa bikekwa, kugira ngo hakumirwe ibyaha nk’ibi mbere y’uko bigira ingaruka zikomeye ku baturage.
Uko wakwirinda ubwambuzi bushukana mu mitungo
Hari inama z’ingenzi abaturage bagirwa kugira ngo birinde kugwa mu mutego w’ababashuka:
Gusuzuma ibyangombwa by’umutungo: Menya neza niba umuntu ucuruza umutungo ari we nyirawo byemewe n’amategeko.
Gukoresha abanyamategeko: Mbere yo gutanga amafaranga, banza ugishe inama umunyamategeko.
Kwishyura unyuze muri banki: Irinde gutanga amafaranga mu ntoki, ahubwo ukoreshe uburyo bwizewe.
Kugenzura aho umutungo uherereye: Jya ureba umutungo imbonankubone kandi ubaze abawuturiye.
Kwirinda ibiciro bikurura: Iyo umutungo ugurishwa ku giciro gito cyane kurusha isoko, jya ugira amakenga.
Isomo rikomeye ku muryango nyarwanda
Iki kibazo kiratanga isomo rikomeye ku muryango nyarwanda, cyane cyane mu bijyanye no gukoresha ubushishozi mu ishoramari. Nubwo igihugu gikomeje guteza imbere ubucuruzi n’ishoramari, ni ngombwa ko buri wese agira amakenga akirinda ababeshyi bashaka kumwiba.
Ubwambuzi bushukana si icyaha gito, kuko bugira ingaruka zikomeye ku mibereho y’abantu no ku bukungu bw’igihugu muri rusange. Ni yo mpamvu gukomeza ubufatanye hagati y’abaturage n’inzego z’umutekano ari ingenzi mu kurwanya ibi byaha.
Umusozo
Ifatwa ry’aba bantu 11 rikekwaho ubwambuzi bushukana ni intambwe ikomeye mu kurwanya ibyaha by’uburiganya mu Rwanda. Birerekana ko inzego z’umutekano ziri maso kandi ko ntawe uzihisha inyuma y’uburiganya ngo abone inyungu atabikwiye.
Icyakora, nubwo inzego z’umutekano zikora akazi kazo neza, uruhare rw’umuturage ni ingenzi cyane. Kwitwararika, kugenzura no gutanga amakuru ku gihe ni byo bizafasha kurandura burundu ibyaha nk’ibi, bityo igihugu kigakomeza gutera imbere mu mutekano n’ubwizigame bw’abaturage.