1. Amavu n’Amavuko ya Benjamin Netanyahu
Benjamin Netanyahu ni umwe mu banyapolitiki bakomeye kandi bamaze igihe kinini bayobora igihugu cya Israel. Yavutse ku wa 21 Ukwakira 1949 i Tel Aviv, mu muryango w’abanyabwenge n’abashakashatsi. Se, Benzion Netanyahu, yari umuhanga mu mateka y’Abayahudi, ibintu byagize uruhare runini mu mitekerereze n’imyumvire ya Netanyahu ku bijyanye n’umutekano n’ahazaza h’igihugu cya Israel.
Mu bwana bwe, yakuriye hagati ya Israel na Leta Zunze Ubumwe za Amerika, aho yize amashuri yisumbuye mbere yo kujya muri Kaminuza ya MIT (Massachusetts Institute of Technology). Aho ni ho yize ibijyanye n’imiturire (architecture) ndetse n’ubukungu n’imiyoborere. Ubumenyi yahakuye bwamufashije kumva neza imikorere y’ubukungu mpuzamahanga n’imbaraga za Amerika mu isi.
Nyuma yo kurangiza amasomo ye, Netanyahu yagarutse muri Israel, akora mu gisirikare cy’iki gihugu mu mutwe wihariye witwa Sayeret Matkal, umwe mu mitwe y’ingabo zidasanzwe kandi zifite ubumenyi buhanitse mu bikorwa byihariye. Ubu bunararibonye bwa gisirikare bwamugize umuntu uha agaciro gakomeye umutekano w’igihugu kurusha ibindi byose.
2. Urugendo rwe muri Politiki ya Israel
Netanyahu yinjiye muri politiki mu myaka ya 1980, aba ambasaderi wa Israel muri Loni (UN), aho yatangiye kumenyekana ku rwego mpuzamahanga. Mu 1996, yabaye Minisitiri w’Intebe wa Israel bwa mbere, aba umwe mu bayobozi bakiri bato bayoboye icyo gihugu.
Mu myaka yakurikiyeho, yasubiye ku butegetsi inshuro nyinshi, aba umwe mu bayobozi bamaze igihe kinini ku butegetsi mu mateka ya Israel. Yibanze cyane ku ngingo eshatu:
-
Gushimangira umutekano w’igihugu,
-
Kurwanya imitwe yitwaje intwaro nka Hamas na Hezbollah,
-
Gukumira Iran kugira intwaro za nucleaire.
Mu miyoborere ye, Israel yashoye imari nyinshi mu gisirikare no mu ikoranabuhanga, iba kimwe mu bihugu bifite ubwirinzi bukomeye ku isi. Ibi byatumye Netanyahu afatwa nk’umuyobozi ukomeye ku bijyanye n’umutekano, ariko nanone anengwa n’abamushinja kudaha agaciro ibiganiro by’amahoro hagati ya Israel na Palestine.
3. Umubano wa Netanyahu na Donald Trump
Mu gihe cya manda ya mbere ya Donald Trump (2017–2021), umubano hagati ya Amerika na Israel warushijeho gukomera kurusha mbere hose. Trump yafashe ibyemezo bikomeye bishyigikira Israel, birimo:
-
Kwimura ambasade ya Amerika i Yerusalemu,
-
Kwemera Yerusalemu nk’umurwa mukuru wa Israel,
-
Gushyigikira amasezerano ya Abraham hagati ya Israel n’ibihugu bimwe by’Abarabu.
Netanyahu na Trump bari bafitanye umubano wa hafi cyane, aho bombi bagaragazaga ko bahuje imyumvire ku bijyanye n’umutekano, Iran, n’imitwe yitwaje intwaro mu Burasirazuba bwo Hagati.
Abasesenguzi bamwe bavuga ko Trump yabonaga Israel nk’umufatanyabikorwa w’ingenzi mu gushyira mu bikorwa politiki ye yo gukaza igitutu kuri Iran. Ku rundi ruhande, Netanyahu na we yabonaga Trump nk’umuyobozi w’Amerika ushobora kumushyigikira mu migambi ye yo guhangana na Iran.
4. Impamvu bamwe bavuga ko Israel yabaye “igikoresho cya Trump”
Ijambo “igikoresho” risobanura uburyo igihugu gishobora gukoreshwa mu nyungu za politiki z’undi muyobozi. Hari impamvu zimwe zatumye bamwe mu basesenguzi bavuga ko Israel yabaye igikoresho cya Trump:
-
Politiki yo guhangana na Iran: Trump yakuye Amerika mu masezerano ya nucleaire ya Iran (JCPOA) mu 2018. Netanyahu yari amaze igihe kinini yamagana ayo masezerano, ayita ateje akaga Israel. Bityo, ibyemezo bya Trump byasaga n’aho bishyira mu bikorwa ibitekerezo bya Netanyahu.
-
Politiki yo kwiyegereza abakirisitu b’abaevangeliste muri Amerika: Trump yari akeneye inkunga y’abaevangeliste bashyigikira cyane Israel. Gushyigikira Israel byamuhaga amajwi mu matora.
-
Imyanzuro yihuse ku Burasirazuba bwo Hagati: Trump yashakaga kugaragaza ko akomeye ku rwego mpuzamahanga. Gufata ibyemezo bikomeye bishyigikira Israel byamufashaga kugaragaza imbaraga ze.
Ariko nanone hari abavuga ko atari Israel yabaye igikoresho cya Trump, ahubwo ko bombi bari bafitanye inyungu zihuriweho. Israel yashakaga umutekano n’inkunga ya gisirikare, Trump na we ashaka inyungu za politiki n’ubukungu ku ruhande rwa Amerika.
5. Intambara n’Iran: Ese Netanyahu azayivamo ate?
Iran ni umwe mu banzi bakomeye ba Israel. Netanyahu amaze imyaka myinshi avuga ko Iran itagomba na rimwe kugira intwaro za nucleaire. Amatati hagati y’ibihugu byombi akomoka ku:
-
Gushinja Iran gutera inkunga imitwe nka Hezbollah na Hamas,
-
Ibikorwa bya gisirikare bya Israel muri Syria bigamije gukumira Iran,
-
Igitutu cy’ubukungu cyashyizwe kuri Iran.
Iyo havuzwe “intambara yatangijwe muri Iran”, akenshi biba bivuga intambara y’ubutita (proxy war), aho ibihugu bidahangana imbonankubone ahubwo bigakoresha imitwe ibishyigikiye cyangwa ibitero by’indege n’ikoranabuhanga.
Ese azayivamo ate? Hari inzira eshatu zishoboka:
-
Kongera igitutu cya gisirikare: Israel ishobora gukomeza ibitero bigamije gusenya ibikorwa bya Iran bifitanye isano na nucleaire.
-
Gukoresha inzira ya dipolomasi: Nubwo Netanyahu azwiho gukomera, ashobora kwemera ibiganiro mu gihe habonetse amasezerano arengera umutekano wa Israel.
-
Impinduka muri politiki ya Amerika: Niba ubuyobozi bwa Amerika buhindutse, bushobora kugabanya inkunga ya gisirikare cyangwa bushishikarize ibiganiro, bigatuma Israel ihindura ingamba.
6. Isesengura n’Umusozo
Benjamin Netanyahu ni umwe mu bayobozi bakomeye kandi batavugwaho rumwe mu mateka ya Israel. Yubatse izina rye ku mutekano w’igihugu, kurwanya Iran, no gukorana bya hafi na Amerika.
Ku bijyanye n’icyo bamwe bita ko Israel yabaye igikoresho cya Trump, ni ngombwa kumva ko politiki mpuzamahanga ishingiye ku nyungu. Trump na Netanyahu bari bafitanye inyungu zihuriweho: kurwanya Iran, gushimangira umutekano wa Israel, no kugaragaza imbaraga za Amerika mu karere.
Ariko kandi, Israel ni igihugu gifite politiki n’inyungu zacyo bwite. Nubwo Trump yayishyigikiye cyane, si ukuvuga ko yayikoresheje nk’igikoresho kitagira ijambo. Ahubwo, byari ubufatanye bushingiye ku nyungu za buri ruhande.
Ku kibazo cyo kumenya uko Netanyahu azava mu ntambara cyangwa mu makimbirane na Iran, bizaterwa n’impinduka za politiki mpuzamahanga, imbaraga z’igisirikare cya Israel, ndetse n’uko amahanga azashaka kugarura ituze mu Burasirazuba bwo Hagati.
Icyakora, ikigaragara ni uko Netanyahu azakomeza kuba umwe mu banyapolitiki bakomeye kandi bazakomeza kuvugwa cyane mu makuru mpuzamahanga, haba ku bamushyigikiye n’abamunenga. Politiki ye izakomeza kugira ingaruka zikomeye ku hazaza ha Israel no ku mutekano w’akarere kose.