Kuri uyu wa Mbere, ni bwo ibiciro bishya by’ingendo mu modoka zitwara abagenzi mu buryo bwa rusange byatangiye kubahirizwa, by’umwihariko izijya mu byerekezo byo hanze y’Umujyi wa Kigali.
Bamwe mu bagenzi bavuze ko bari kwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe.
Mu ngendo zo mu Mujyi wa Kigali kugeza ubu, ibiciro byari bisanzwe ni byo bikigenderwaho mu gihe hategerejwe ko ibishya bishyirwa mu ikoranabuhanga mu rwego rwo kubahiriza ko umugenzi yishyura urugendo yakoze
Kuri uyu wa Mbere ni bwo hatangiye kubahirizwa ibiciro bishya by’ingendo mu modoka zitwara abagenzi mu buryo bwa rusange, mu Mujyi wa Kigali no mu Ntara zitandukanye z’igihugu. Ibi byemezo byari byatangajwe mu minsi ishize bigamije guhuza ibiciro n’ihindagurika ry’ibikomoka kuri peteroli, imikorere y’ibigo bitwara abagenzi n’imibereho y’abaturage muri rusange.
Icyakora, nubwo ibiciro bishya byashyizwe ahagaragara bigatangira kubahirizwa, bamwe mu bagenzi berekeza mu Ntara ndetse n’abava mu Ntara bajya mu Mujyi wa Kigali baravuga ko bari kwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe n’inzego zibishinzwe. Ibi byatumye havuka impaka n’ukutishimira uko ishyirwa mu bikorwa ry’ibi byiciro riri kugenda ku munsi wa mbere.
Uko ibiciro bishya byatangajwe
Ibiciro bishya by’ingendo byashyizweho mu rwego rwo guhuza ibiciro n’izamuka cyangwa igabanuka ry’ibikomoka kuri peteroli ku isoko mpuzamahanga, ndetse no kureba uko ibigo bitwara abagenzi byakomeza gukora bitagihomba.
Mu itangazo ryasohotse mu minsi ishize, inzego zibishinzwe zatangaje ko ibiciro byavuguruwe hashingiwe ku ntera y’urugendo, ubwoko bw’imodoka ikoreshwa, ndetse n’imiterere y’umuhanda. Mu Mujyi wa Kigali, ibiciro byashyizwe ku ntera runaka bitewe n’aho umugenzi ava n’aho ajya, mu gihe mu Ntara ibiciro byashyizwe ku rugendo rwose hashingiwe ku bilometero.
Abaturage benshi bakiriye aya makuru mu buryo butandukanye. Hari abavuze ko ibiciro byari bikwiye kuvugururwa kugira ngo ibigo bitwara abagenzi bidakomeza guhomba, ariko hari n’abagaragaje impungenge ko bishobora kongera umutwaro ku baturage basanzwe bafite ibibazo by’ubukungu.
Umunsi wa mbere w’ishyirwa mu bikorwa
Kuri uyu wa Mbere mu gitondo, abagenzi benshi babyukiye ku mirongo ya bisi mu Mujyi wa Kigali no mu Ntara, biteguye kugerageza ibiciro bishya. Mu bice bitandukanye by’Umujyi wa Kigali, abagenzi bavuze ko ibiciro byubahirijwe uko byatangajwe, cyane cyane aho hakoreshwa amakarita y’ikoranabuhanga mu kwishyura.
Ariko ku ngendo zihuza Umujyi wa Kigali n’Intara, cyane cyane mu modoka nto n’iziciriritse, bamwe mu bagenzi bavuze ko basabwe amafaranga arenze ayari yatangajwe. Hari abavuze ko aho urugendo rwagombaga kugura amafaranga runaka, basabwe kongeraho amafaranga y’inyongera bavuga ko ari ayo “guhindura ibiciro” cyangwa “ayo lisansi yazamutse”.
Umwe mu bagenzi berekezaga mu Ntara y’Amajyepfo yavuze ko yageze aho afatira imodoka asanga igiciro cyazamutse kurusha uko byari byatangajwe, maze abajije impamvu asubizwa ko “ari uko bose babigenza batyo”.
Ibibazo byagarutsweho n’abagenzi
Abagenzi benshi bagaragaje ko ikibazo nyamukuru atari izamuka ry’ibiciro ubwaryo, ahubwo ari ukwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe ku mugaragaro. Bavuga ko ibi bitera urujijo kandi bigatuma babura icyizere cyo kumenya igiciro nyakuri cy’urugendo.
Hari abagaragaje ko bamwe mu batwara imodoka cyangwa abakorera ibigo bitwara abagenzi baboneraho umwanya wo kwishyuriza abagenzi amafaranga arenze ayo bemerewe, cyane cyane mu masaha ya kare ya mu gitondo cyangwa nimugoroba, igihe abagenzi baba benshi.
Abandi bavuze ko hari aho batanga amafaranga mu ntoki aho gukoresha uburyo bw’ikoranabuhanga, bikaba ari byo bishobora guteza ibibazo byo kwishyuzwa arenze ayemejwe kuko nta gihamya iba ihari igaragaza igiciro cyishyuwe.
Inzego zibishinzwe zivuga iki?
Abashinzwe kugenzura imikorere y’ibigo bitwara abagenzi batangaje ko ibiciro byashyizweho bigomba kubahirizwa uko byatangajwe, kandi ko nta kigo cyangwa umushoferi wemerewe kwishyuza arenze ayo byemejwe.
Bavuze ko hatangiye ibikorwa byo kugenzura mu buryo bukomeye, hagamijwe kureba niba ibigo n’abatwara abagenzi bubahiriza ibiciro bishya. Banaboneyeho gusaba abagenzi kujya batanga amakuru igihe babonye aho bishyuzwa amafaranga arenze ayatangajwe.
Inzego zibishinzwe zashimangiye ko hari ibihano biteganywa ku bazafatwa batubahiriza ibiciro byemejwe, birimo amande, guhagarikirwa gukora by’igihe runaka, cyangwa no kwamburwa uburenganzira bwo gukora.
Impamvu zishobora gutera uku kudahuza ibiciro
Hari impamvu zitandukanye zishobora gutuma habaho kwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe ku munsi wa mbere w’ishyirwa mu bikorwa. Imwe muri zo ni uko hari abataramenya neza ibiciro bishya cyangwa uko bigomba kubarwa.
Indi mpamvu ishobora kuba ari ukwifashisha uburyo bwo kwishyura mu ntoki, butuma habaho icyuho mu kugenzura. Aho hakoreshejwe amakarita y’ikoranabuhanga, biragorana ko habaho kwishyuzwa arenze ayo byemejwe kuko igiciro kiba cyarashyizwe muri sisiteme.
Hari kandi n’abashobora kuba babigambiriye, bagamije kunguka amafaranga y’inyongera mu gihe abagenzi bataramenya neza ibiciro bishya.
Ingaruka ku baturage
Ibi bibazo biramutse bikomeje, bishobora kugira ingaruka ku baturage cyane cyane abakora ingendo za buri munsi bajya ku kazi, ku ishuri cyangwa mu bindi bikorwa by’ubuzima bwa buri munsi.
Kongera amafaranga y’urugendo mu buryo butemewe bishobora kongera umutwaro ku miryango isanzwe ifite ubushobozi buke. By’umwihariko, abava mu Ntara bajya gushaka akazi mu Mujyi wa Kigali cyangwa abakorera mu Ntara bakenera ingendo za buri munsi bashobora guhura n’imbogamizi zikomeye.
Icyifuzo cy’abagenzi
Abagenzi basaba ko inzego zibishinzwe zakongera ubukangurambaga ku biciro bishya, bigashyirwa ahagaragara mu buryo busobanutse ku byapa biri kuri gare no mu modoka zitwara abagenzi. Basaba kandi ko hajyaho numero zitishyurwa cyangwa uburyo bworoshye bwo gutanga amakuru ku babarenganyije.
Hari abagaragaje ko byaba byiza ibiciro byose bishyizwe muri sisiteme imwe y’ikoranabuhanga ku buryo hatabaho kwishyura mu ntoki, kugira ngo birusheho koroshya igenzura no kurinda abagenzi kwibwa.
Umwanzuro
Itangira ry’ishyirwa mu bikorwa ry’ibiciro bishya by’ingendo mu modoka zitwara abagenzi mu buryo bwa rusange ryari ritegerejwe na benshi. Nubwo intego ari uguhuza ibiciro n’igihe ndetse no gufasha ibigo bitwara abagenzi gukora neza, haracyari ibibazo mu ishyirwa mu bikorwa, cyane cyane ku bagenzi bavuga ko bari kwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe.
Ubufatanye hagati y’inzego zibishinzwe, ibigo bitwara abagenzi n’abaturage ni bwo bushobora gutuma ibi bibazo bikemuka. Kubahiriza ibiciro byatangajwe no gukaza igenzura bizafasha kugarura icyizere no gutuma gahunda y’ibiciro bishya itanga umusaruro utegerejwe.
Mu gihe u Rwanda rukomeje guteza imbere serivisi z’ubwikorezi rusange, ni ingenzi ko ubunyamwuga, gukorera mu mucyo no kurengera umugenzi bikomeza gushyirwa imbere, kugira ngo ubwikorezi bube inkingi y’iterambere aho kuba intandaro y’ibibazo bishya ku baturage.
Bamwe mu bagenzi berekeza n’abava mu Ntara baravuga ko bari kwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe. Ni mu gihe Kuri uyu wa Mbere ari bwo hatangiye kubahirizwa ibiciro bishya by’ingendo mu modoka zitwara abagenzi mu buryo bwa rusange
Kuri uyu wa Mbere, ni bwo ibiciro bishya by’ingendo mu modoka zitwara abagenzi mu buryo bwa rusange byatangiye kubahirizwa, by’umwihariko izijya mu byerekezo byo hanze y’Umujyi wa Kigali.
Bamwe mu bagenzi bavuze ko bari kwishyuzwa amafaranga arenze ayemejwe.
Mu ngendo zo mu Mujyi wa Kigali kugeza ubu, ibiciro byari bisanzwe ni byo bikigenderwaho mu gihe hategerejwe ko ibishya bishyirwa mu ikoranabuhanga mu rwego rwo kubahiriza ko umugenzi yishyura urugendo yakoze
Kuri uyu wa Mbere ni bwo hatangiye kubahirizwa ibiciro bishya by’ingendo mu modoka zitwara abagenzi mu buryo bwa rusange, mu Mujyi wa Kigali no mu Ntara zitandukanye z’igihugu. Ibi byemezo byari byatangajwe mu minsi ishize bigamije guhuza ibiciro n’ihindagurika ry’ibikomoka kuri peteroli, imikorere y’ibigo bitwara abagenzi n’imibereho y’abaturage muri rusange.