Inkuru ivuga ko Iran “yamaze” Amerika, Israel, Dubai na Qatar si ukuri gushingiye ku makuru ahari. Icyabaye ni igitero gikomeye cyo kwihorera cyagabwe nyuma y’ibitero byari byabanje kugabwa kuri Iran. Hari ibyangiritse, hari abapfuye n’abakomerekeye muri UAE na Qatar , kandi hari ihagarara rikomeye ry’ingendo n’ubukungu , ariko si ku rwego rwo gusenya igihugu cyangwa “kumarira” ingabo zose.
Mu gihe isi yose ireba uko ibintu bizagenda, icy’ingenzi ni ugusuzuma amakuru aturuka ahizewe no kwirinda gukwirakwiza amagambo akabije adafite gihamya. Intambara irakomeje, ariko ukuri kuruta amagambo y’amarangamutima.
Mu minsi ishize, akarere k’Uburasirazuba bwo Hagati kongeye kwinjira mu bihe bikomeye by’intambara nyuma y’igitero gikomeye cyagabwe na Iran mu rwego rwo kwihorera ku bitero byari byabanje kugabwa n’ibihugu biyobowe na United States na Israel. Ibi byabaye nyuma y’ikorwa rya gisirikare ryiswe Operation Lion’s Roar, ryagabwe ku butaka bwa Iran ku wa 28 Gashyantare 2026 .
Inkuru zagaragaye ku mbuga nkoranyambaga zavugaga ko Iran “yamaze” Amerika, Israel, Dubai na Qatar. Ariko amakuru aturuka mu bitangazamakuru mpuzamahanga n’inzego za leta zitandukanye agaragaza ko nubwo ibisasu n’indege zitagira abapilote (drones) byarashe mu bihugu byinshi byo mu Karere, nta gihugu cyamaze cyangwa cyasenyutse burundu. Ahubwo habayeho ibitero bikomeye, bigatuma hafungwa ibibuga by’indege, hagapfa abantu bake, ndetse hakangirika ibikorwa remezo bimwe na bimwe.
Intandaro y’ibi bitero
Ku wa 28 Gashyantare 2026, Israel ku bufatanye na Amerika bagabye ibitero ku bikorwa bya gisirikare n’ibijyanye na gahunda ya nikleyeri ya Iran. Ibi bitero byatangajwe ko byari bigamije gukuraho ibyo Israel yise “iterabwoba rihari kandi ryihuse” ku mutekano wayo . Perezida wa Amerika, Donald Trump, yemeje ko ingabo z’Amerika zatangiye “ibikorwa bikomeye bya gisirikare muri Iran” , mu gihe Minisitiri w’Intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, yavuze ko ari igikorwa gihuriweho kigamije kurwanya Iran.
Hari amakuru yemezaga ko mu bitero bya mbere hapfuye abayobozi bakomeye muri Iran barimo Umuyobozi w’Ikirenga, Ali Khamenei, n’abandi bayobozi bakuru mu gisirikare . Nubwo aya makuru yakomeje kugenzurwa no kugibwaho impaka, byatumye Iran itangaza ko igiye gutangiza “igikorwa gikomeye kurusha ibindi byose” cyo kwihorera.
Iran itangiza igitero cyo kwihorera
Nyuma y’iminsi mike, Iran yatangiye kurasa ibisasu bya balistique n’indege za drones zigana ku birindiro bya Amerika n’ahandi hafatwa nk’ahari inyungu za Israel mu karere. Ibihugu byo mu Karere k’Ibihugu by’Abarabu byo mu Kigobe (GCC) byibasiwe birimo Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu (UAE), Qatar, Bahrain na Kuwait.
Mu gihugu cya Qatar, Minisiteri y’Umutekano w’Imbere mu Gihugu yatangaje ko hari ibisasu 65 bya balistique na drones 12 byagaragaye, aho 63 byahanurwaga mbere yo kugera ku ntego zabyo . Nubwo ibyinshi byashoboye gufatwa, ibice by’ibisasu byaguye mu bice bitandukanye by’igihugu, bikomeretsa abantu umunani, umwe muri bo arembye .
Ku ruhande rwa UAE, ingabo z’ikirere zatangaje ko zahanuye ibisasu 165 bya balistique na drones zirenga 500 kuva ibitero byatangira . Nubwo ibyinshi byahanuwe, hari abantu batatu bapfuye abandi 58 barakomereka .
Mu mujyi wa Dubai, humvikanye ibisasu ndetse hari drone yahanuwe igasiga yangije igice cy’inyubako ya Burj Al Arab, ariko nta muntu wahasize ubuzima .
Reuters yatangaje ko no muri Kuwait humvikanye ibisasu, aho indege zitagira abapilote zahanuwe mu minsi itatu ikurikirana y’ibitero bya Iran .
Ese koko “baramaze bose”?
Imvugo igira iti “Bayirakaje irabamara bose” irimo gukwirakwira ku mbuga nkoranyambaga, ariko amakuru ahari agaragaza ko nubwo ibitero byari bikomeye, nta gihugu na kimwe cyasenyutse burundu cyangwa ngo ingabo zacyo zirimbuke.
Mu by’ukuri:
-
UAE yahanuye ibisasu byinshi kurusha ibyageze ku butaka bwayo .
-
Qatar yatangaje ko ibyinshi byahanuwe mbere yo kugera ku birindiro byabyo .
-
Ibibuga by’indege byinshi byafunzwe by’agateganyo, indege zirenga 3,400 zirahagarikwa .
-
Hari impfu n’imvune, ariko si ku rwego rwo “kumara” igihugu.
Ahubwo ibitero byateje ihungabana rikomeye mu bukungu, ingendo zo mu kirere zirahagarara, abaturage bamwe bahitamo kuguma mu ngo cyangwa gushaka ahandi bahungira.
Ingaruka ku bukungu no ku ngendo
Ibitero byagize ingaruka zikomeye ku ngendo zo mu kirere. Ibihugu byinshi byafunze ikirere cyabyo by’agateganyo. Dubai, Doha na Abu Dhabi byagize ihagarara rikomeye ry’ingendo, bituma ibihumbi by’abagenzi bafatwa n’akajagari ku bibuga by’indege .
Financial Times yatangaje ko ibibuga by’indege byo mu Kigobe byafunzwe, bigira ingaruka ku masosiyete akomeye atwara abagenzi hagati ya Aziya, Uburayi na Amerika .
Ibi byatumye amasosiyete menshi asaba abakozi gukora bari mu rugo, mu gihe abaturage bamwe batangiye kugura ibiribwa byinshi mu rwego rwo kwitegura ibihe bishobora gukomera.
Umutekano w’akarere uri he?
Ibihugu byo mu Kigobe byamaganye ibitero bya Iran, ariko byemeza ko bizakomeza kwirwanaho no kurinda umutekano wabyo . Hari kandi impungenge ko Iran ishobora gufunga inzira y’amazi ya Strait of Hormuz, inzira inyuramo peteroli nyinshi yoherezwa ku isi hose, ibintu byagira ingaruka zikomeye ku bukungu bw’isi.
Nubwo hari ubwoba, hari ibimenyetso byerekana ko impande zishobora gushaka inzira y’ibiganiro. Mu bihe byashize, Qatar yigeze kuba umuhuza mu biganiro by’amahoro hagati y’ibihugu byahanganye.
Icyerekezo cy’ejo hazaza
Intambara hagati ya Iran na Israel, ifashijwemo na Amerika, iracyafite ejo hazaza hatarasobanuka. Nubwo ibitero byabaye bikomeye kandi byateje impfu n’ikorwa ry’isenyuka ry’ibikorwa remezo, nta kimenyetso kigaragaza ko hari igihugu cyamaze burundu.
Ahubwo ibiri kuba ni ukwiyongera kw’igitutu cya gisirikare, kurasa no kuraswa, no gukoresha uburyo bwo kurinda ikirere (air defense systems) buhanura ibisasu byinshi mbere yo kugera ku ntego zabyo.
Abasesenguzi benshi bavuga ko niba hatabayeho ibiganiro byihuse byo kugabanya umwuka mubi, akarere gashobora kwinjira mu ntambara yagutse kurushaho, ishobora kugira ingaruka ku isi yose.