Mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, haravugwa indi ntambwe nshya mu bibazo by’umutekano bimaze imyaka myinshi byugarije ako karere. Abarwanyi b’umutwe wa Twirwaneho bongeye kwigarurira agace ka Ilundu kari muri Teritwari ya Fizi, nk’uko amakuru atandukanye ava muri ako gace ndetse n’abaturage bahatuye abyemeza.
Ibi byabaye nyuma y’imirwano ikomeye yabaye mu minsi ishize hagati y’uwo mutwe n’izindi ngabo zari zicunze ako gace. Amakuru ava ku baturage bavuga ko amasasu yumvikanye kuva mu rukerera, ibintu byateye ubwoba bukomeye mu midugudu itandukanye ikikije Ilundu.
Imirwano yatangiye mu rukerera
Abaturage batuye hafi y’aka gace bavuga ko imirwano yatangiye kare cyane mu gitondo. Amasasu n’urusaku rw’intwaro byamaze amasaha menshi, bituma benshi bahita bava mu ngo zabo bahungira mu mashyamba no mu misozi iri hafi aho.
Umwe mu baturage utashatse ko amazina ye atangazwa yavuze ko bumvise amasasu menshi cyane kuruta uko byari bisanzwe.
Yagize ati:
“Twakangutse twumva amasasu menshi cyane. Abantu batangiye kwiruka buri wese ashaka aho yihisha. Hari n’abasize ibintu byose mu ngo zabo.”
Nyuma y’amasaha y’imirwano, amakuru yakomeje gukwirakwira ko abarwanyi ba Twirwaneho ari bo bamaze gufata ubuyobozi bw’aka gace.
Agace ka Ilundu gafite akahe kamaro?
Ilundu ni kamwe mu duce two muri Teritwari ya Fizi dufite akamaro kanini mu bijyanye n’igenzura ry’akarere. Kari hafi y’ahantu h’imisozi ndetse n’inzira zihuza imidugudu itandukanye.
Abasesenguzi bavuga ko kugenzura Ilundu bishobora guha umutwe uwufashe ubushobozi bwo kugenzura ibikorwa by’ubucuruzi n’ingendo mu bice bimwe bya Fizi.
Ni na yo mpamvu aka gace kagiye gahinduranya ubuyobozi hagati y’imitwe itandukanye mu myaka ishize.
Twirwaneho ni bande?
Twirwaneho ni umwe mu mitwe yitwaje intwaro ikorera mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo. Uyu mutwe uvuga ko urengera inyungu z’Abanyamulenge batuye mu bice bya Minembwe n’ahandi hafi aho.
Mu myaka yashize, Twirwaneho yagiye igirana imirwano n’indi mitwe yitwaje intwaro irimo Mai-Mai ndetse rimwe na rimwe igahura n’ingabo za leta ya Congo.
Abakurikirana ibibera muri aka karere bavuga ko imitwe myinshi iharanira kugenzura ubutaka n’ahantu h’ingenzi mu karere.
Ibi ni bimwe mu bituma ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa Congo gikomeza kugorana.
Abaturage bakomeje guhunga
Ifatwa rya Ilundu ryateye impungenge zikomeye mu baturage. Amakuru ava mu miryango itandukanye avuga ko hari imiryango myinshi yamaze kuva mu ngo zayo.
Bamwe bahungiye mu bice bya kure muri Fizi, abandi berekeza mu midugudu iri hafi y’ikiyaga cya Tanganyika.
Hari n’abagerageje kwambuka berekeza mu tundi turere twizeye ko twaba dutekanye kurushaho.
Abaturage bavuga ko ikibazo gikomeye ari ukubura ibiribwa, aho kuba ndetse n’ubuvuzi.
Abana bato, abagore n’abasaza ni bo bavuga ko bibasiwe cyane n’ingaruka z’iyi mirwano.
Guverinoma n’ingabo ntacyo ziratangaza neza
Kugeza ubu, nta tangazo rirambuye riratangazwa n’inzego za leta ku byerekeye ifatwa ry’aka gace. Amakuru aturuka mu bayobozi bamwe bo mu nzego z’ibanze avuga ko bari gukusanya amakuru kugira ngo hamenyekane neza uko ibintu byagenze.
Hari abayobozi basabye abaturage gukomeza kwitonda no kwirinda amakuru atizewe ashobora guteza ubwoba kurushaho.
Gusa abasesenguzi bavuga ko kuba aka gace kongera gufatwa n’umutwe witwaje intwaro bigaragaza ko ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa Congo kigikomeye.
Amateka y’imirwano mu burasirazuba bwa Congo
Ibibazo by’umutekano mu Ntara za Kivu zombi bimaze imyaka irenga makumyabiri. Muri aka karere hakorera imitwe myinshi yitwaje intwaro ifite intego zitandukanye.
Imwe muri yo ivuga ko irinda abaturage, indi igashinjwa gushaka kugenzura umutungo kamere, indi na yo igashingira ku makimbirane ashingiye ku moko.
Ibi byatumye abaturage benshi baba mu buzima bwo guhunga, gusubira mu ngo zabo, hanyuma bakongera guhunga.
Abasesenguzi bavuga ko iki kibazo kidashobora gukemurwa n’intambara gusa.
Abasesenguzi basaba ibisubizo bya politiki
Abakurikiranira hafi ibibera muri aka karere bavuga ko igisubizo kirambye gikeneye ibiganiro bya politiki n’ubufatanye bw’inzego zitandukanye.
Harasabwa ko leta ya Congo, abayobozi b’akarere ndetse n’imiryango mpuzamahanga bashyira imbaraga mu gushaka amahoro arambye.
Bavuga ko kutita ku bibazo by’umuzi w’aya makimbirane bishobora gutuma imitwe mishya ikomeza kuvuka.
Ubuzima bukomeje kugorana
Ku baturage basanzwe, ibiri kuba muri Ilundu ni igice cy’inkuru bamaze igihe kinini babamo. Imirwano ituma ubuhinzi buhagarara, ubucuruzi bukadindira, amashuri agafunga.
Hari abavuga ko bamaze imyaka myinshi batabona umutekano usesuye.
Umwe mu batuye muri Fizi yagize ati:
“Icyo dushaka ni amahoro gusa. Turashaka kubaho nk’abandi bantu, guhinga, kohereza abana ku ishuri no gukora ubucuruzi bwacu.”
Impungenge z’igihe kiri imbere
Nubwo Twirwaneho yaba yamaze gufata Ilundu, abasesenguzi bavuga ko bishobora gutuma indi mirwano ivuka mu gihe kiri imbere.
Hari impungenge ko ingabo za leta cyangwa indi mitwe ishobora kugerageza kugarura aka gace.
Ibi bishobora kongera gushyira abaturage mu kaga.
Amahoro aracyari inzozi ku baturage benshi
Mu gihe isi ikomeje gukurikirana ibibera mu burasirazuba bwa Congo, abaturage bo muri Fizi bakomeje kwibaza igihe amahoro azabonekera.
Abenshi bavuga ko ubuzima bwabo bwahindutse urugamba rwo kubaho buri munsi.
Ifatwa rya Ilundu n’umutwe wa Twirwaneho ryongeye kugaragaza ko inzira igana ku mahoro arambye ikiri ndende.