INTAMBARA YA IRAN, ISRAEL NA AMERIKA: ISI IGEZE MU MAREMBE – ISESENGURA RYIMBITSE KU BIHE BISHYA BY’INTAMBARA N’INGARUKA ZAYO KU ISI YOSE
Mu gihe isi yari igifite ibibazo by’ubukungu, ihindagurika ry’ibihe n’intambara zitandukanye mu bindi bice by’isi, ubu yongeye kwisanga mu kindi kigeragezo gikomeye: intambara ihanganishije Iran, Israel na United States, mu gihe ibihugu byo mu karere ka Gulf birimo Qatar, Bahrain, Kuwait na United Arab Emirates byisanze mu muriro w’ingaruka z’iyi ntambara.
Ibi si ibitero bisanzwe. Ni intambara ishobora guhindura amateka ya politiki y’akarere ka Moyen-Orient, igahindura uburinganire bw’imbaraga ku isi, ndetse igateza ihungabana rikomeye mu bukungu mpuzamahanga. Uko iminsi ishira indi igataha, amakuru mashya arushaho gusohoka, ibihugu bigafata imyanzuro ikomeye, abaturage bakarushaho guhura n’ingaruka z’iki kibazo gikomeye.
Iyi nkuru irasesengura mu buryo bwimbitse aho ibintu bigeze, uko intambara yagenze kuva yatangira, igihombo cy’abantu n’ibikorwa remezo, ingaruka ku bukungu, ku masoko y’imari, ku ngendo z’indege, ku bihugu bya Afurika ndetse n’icyerekezo cy’ejo hazaza.
Uko Intambara Yatangiye: Isasu rya Mbere Ryahinduye Amateka
Intambara yatangiye mu buryo butunguranye nyuma y’uko indege za gisirikare za Amerika na Israel zigabye ibitero simusiga ku birindiro bya gisirikare bya Iran, inganda z’intwaro, n’ibigo by’ubuyobozi i Tehran no mu yindi mijyi ikomeye.
Amerika yatangaje ko igikorwa cyari kigamije:
-
Gusenya ubushobozi bwa Iran bwo gukora no gukwirakwiza misile ndende.
-
Guhagarika ibikorwa byayo bishinjwa guhungabanya umutekano w’akarere.
-
Gushyira igitutu ku buyobozi bwa Tehran ngo buhindure politiki yabwo.
Israel nayo yatangaje ko iki gitero cyari mu rwego rwo kwirwanaho, ivuga ko yari ifite amakuru y’ibanga ko Iran yiteguraga ibitero bikomeye byibasira umutekano wayo.
Ku ruhande rwa Iran, iki gitero cyafashwe nk’igitero ku bwigenge bwayo no ku mutekano w’igihugu, bituma ihita isubiza yihimura binyuze mu misile n’indege zitagira abapilote (drones) byibasiye ibirindiro bya Amerika mu karere no mu bice bimwe bya Israel.
Igihombo Cy’Abantu: Amarira, Agahinda n’Ubwoba
Mu minsi mike gusa, imibare y’abapfuye n’abakomeretse yazamutse ku buryo buteye inkeke.
Iran: Igihugu Cyahuye n’Uruhombo Ruremereye
Iran ni yo bigaragara ko yahombye cyane mu cyiciro cya mbere cy’iyi ntambara. Abantu barenga 800 bamaze kwicwa mu bitero bya mbere, barimo abasirikare bakuru, abayobozi ba gisirikare n’abasivili.
Imijyi imwe n’imwe yagabweho ibitero by’indege byasenye ibice by’amashuri, ibitaro n’inyubako z’abaturage. Ibikorwa remezo bya gisirikare byangiritse cyane, nubwo Tehran ivuga ko igice kinini cyabyo cyari cyarimuriwe mu bice byihishe.
Israel: Ubuzima Mu Bwiherero Bw’Ibisasu
Mu bice byinshi bya Israel, sirene zo gutabaza zararanguruye amajwi menshi, abaturage bajya mu byumba byihariye byo kwirinda ibisasu. Misile za Iran zaguye mu mijyi itandukanye, zihitana abaturage 10 mu byumweru bya mbere.
Ubuzima busanzwe bwarahungabanye. Amashuri yarafunzwe, ibikorwa by’ubucuruzi birahagarara, ingendo ziragabanuka.
Amerika: Igihombo Gito Ariko Gifite Ingaruka
Amerika yemeje ko abasirikare bayo 3 bishwe mu bitero bya Iran ku birindiro byayo muri Bahrain, abandi 5 barakomereka bikomeye. Nubwo umubare utari munini ugereranyije n’uwa Iran, igihombo cy’abasirikare gihora gifite uburemere bukomeye mu bitekerezo by’abaturage no muri politiki y’imbere mu gihugu.
Akarere ka Gulf Mu Kibazo: Qatar, Bahrain na UAE Munsi y’Ubwoba
Ibihugu byo mu karere ka Gulf byisanze mu muriro w’ingaruka z’iyi ntambara kubera kwakira ibirindiro bya gisirikare bya Amerika.
Qatar na Bahrain byashyizeho ingamba zikomeye zo kwirinda ibitero bya misile. Ibibuga by’indege byafunzwe by’agateganyo, indege nyinshi zirahindurirwa inzira, ibikorwa by’ubucuruzi biragabanuka.
Mu gihe Iran ivuga ko itagambiriye kwibasira abaturage bo muri ibyo bihugu, irahamya ko ibirindiro bya Amerika biri ku butaka bwabo ari intego zemewe mu ntambara.
Ihungabana Mu Bukungu Bw’Isi
Ibiciro bya Peteroli: Ihungabana Ridasanzwe
Inzira y’amazi ya Strait of Hormuz inyuramo igice kinini cya peteroli ikoreshwa ku isi. Ubwoba ko ishobora gufungwa cyangwa kugabwaho ibitero bwatumye ibiciro bya peteroli bizamuka ku rwego rwo hejuru mu myaka myinshi.
Ibihugu byinshi byatangiye kubika peteroli mu bubiko bwihariye mu rwego rwo kwitegura ibihe bishobora kuba bibi kurushaho.
Iyo peteroli ihenze:
-
Ubwikorezi burahenda.
-
Ibiciro by’ibiribwa bizamuka.
-
Ibikorwa by’inganda birahungabana.
Amasoko y’Imari: Igihombo ku Bashoramari
Amasoko y’imigabane muri Amerika, Uburayi na Aziya yagabanutse cyane mu minsi ya mbere y’intambara. Abashoramari benshi batangiye gushora imari mu zahabu n’andi mafaranga afatwa nk’“umutekano” mu bihe by’intambara.
Ibi bishobora gutuma ubukungu bw’isi bwinjira mu kindi gihe cy’ihungabana rikomeye.
Ingendo z’Indege n’Ubwikorezi
Indege ibihumbi zahagaritswe cyangwa zihindurirwa inzira kubera umutekano muke mu kirere cya Iran, Iraq n’akarere ka Gulf.
Ibi byateje:
-
Igihombo gikomeye ku masosiyete y’indege.
-
Ihungabana mu bucuruzi mpuzamahanga.
-
Gutinda kw’ibicuruzwa ku masoko atandukanye.
Ibihugu byinshi byasabye abaturage babyo kuva mu bice by’intambara cyangwa kwirinda ingendo zitari ngombwa.
Politiki Mpuzamahanga: Isi Yatangiye Gucikamo Ibice
Ibihugu bikomeye ku isi byatangiye gufata imyanya itandukanye.
Bimwe byamaganye igitero cya Amerika na Israel, bivuga ko cyishe amategeko mpuzamahanga. Ibindi byo byavuze ko Iran yari imaze igihe itera umutekano muke mu karere.
Umuryango w’Abibumbye wasabye ko habaho guhagarika imirwano no gusubira ku meza y’ibiganiro, ariko kugeza ubu nta cyemezo gifatika kirafatwa.
Ingaruka ku Bihugu bya Afurika, Harimo n’u Rwanda
Nubwo Afurika itari mu ntambara, ingaruka zayo ziragaragara.
Iyo ibiciro bya peteroli bizamutse:
-
Ibiciro by’ubwikorezi mu mijyi bizamuka.
-
Ibiciro by’ibiribwa ku masoko birazamuka.
-
Ubukungu bw’abaturage burahungabana.
Ibihugu byinshi bya Afurika bitumiza peteroli hanze bishobora guhura n’ibibazo bikomeye mu mezi ari imbere.
Ese Intambara Ishobora Kwaguka?
Abasesenguzi bavuga ko hari ibyago ko iyi ntambara ishobora gukurura indi mitwe yitwaje intwaro mu karere, harimo iyifite aho ihuriye na Iran mu bihugu bitandukanye.
Niba ibyo bibaye, intambara ishobora gukwira mu karere kose ka Moyen-Orient, bigatuma iba intambara nini kurushaho.
Icyerekezo Cy’Ejo Hazaza
Hari inzira ebyiri zishoboka:
-
Intambara irakomeza, igafata indi ntera, igateza ihungabana rikomeye ku isi.
-
Ibihugu bigashyira imbere ibiganiro, hagashakwa inzira y’amahoro.
Icyemezo kizafatwa mu minsi iri imbere kizagena ejo hazaza h’akarere n’isi yose.
Umwanzuro
Intambara hagati ya Iran, Israel na Amerika si intambara y’akarere gusa. Ni ikibazo gifite ingaruka ku bukungu, ku mutekano n’ubuzima bw’abantu ku isi yose.
Iran ni yo yahombye cyane mu cyiciro cya mbere, ariko Israel na Amerika na byo ntibyasigaye inyuma. Ibihugu bya Gulf biri mu bwoba, amasoko y’imari arahungabanye, ibiciro bya peteroli birazamuka.
Isi yose irareba, itegereje kureba niba hazaboneka amahoro cyangwa niba iyi ntambara izahinduka umuyaga mwinshi uzahindura amateka y’igihe cyacu.
Igihe kizerekana niba iyi ntambara izaba isomo rikomeye ku mahanga cyangwa niba izaba intandaro y’ibihe bishya by’amakimbirane akomeye kurushaho.