Dore inkuru ndende isobanura neza Ivanjiri ya Mariya, igamije gutanga amateka yayo, ubutumwa buyirimo, n’inyigisho zimbitse zifatwa nk’“amabanga” ku buzima bw’umwuka. Iyi nyandiko igenewe gusobanura neza inkomoko n’ibitekerezo bikubiye muri iyi nyandiko ya kera.
Ivanjiri ya Mariya: Amabanga y’Inyigisho Zihishwe mu Nyandiko ya Kera
Mu mateka y’Ubukristo bwa mbere, hari inyandiko nyinshi zagiye zivumburwa zigaragaza ko inyigisho za Yesu zishobora kuba zaranditswe mu buryo butandukanye n’uko zizwi mu Mavanjiri ane asanzwe ari muri Bibiliya. Muri izo nyandiko harimo imwe yiswe Gospel of Mary cyangwa Ivanjiri ya Mariya.
Iyi nyandiko igaragaramo umunyeshuri wa Yesu witwa Mary Magdalene, umwe mu bagore bavugwa cyane mu nkuru z’Ubukristo. Abashakashatsi bavuga ko iyi nyandiko ishobora kuba yaranditswe hagati y’umwaka wa 120 na 180 nyuma ya Yesu. Nubwo itashyizwe muri Bibiliya yemewe n’amadini menshi, ifatwa nk’inyandiko y’ingenzi mu gusobanukirwa uburyo bamwe mu bakristo ba mbere batekerezaga ku buzima bw’umwuka.
1. Amateka n’ivumburwa rya Ivanjiri ya Mariya
Ivanjiri ya Mariya yavumbuwe mu kinyejana cya 19 mu nyandiko z’ikirimi cya Coptic zabonetse muri Egiputa. Inyandiko nyamukuru iboneka mu gitabo cyitwa Berlin Codex, cyavumbuwe mu 1896.
Iyo manuscrit irimo n’izindi nyandiko za gnostique zerekana uburyo abari mu matsinda atandukanye ya gikristo batekerezaga ku Mana n’ubuzima bw’umwuka.
Abashakashatsi mu by’amateka ya Bibiliya bavuga ko inyigisho ziri muri Ivanjiri ya Mariya zifitanye isano n’icyerekezo cyitwa Gnosticism, cyibandaga ku bumenyi bwihariye bw’umwuka (gnosis) nk’inzira yo kugera ku gakiza.
2. Uruhare rwa Mariya Magdalene mu nyigisho za Yesu
Mu Mavanjiri asanzwe ari muri Bibiliya, Mary Magdalene agaragara nk’umwe mu bagore bakurikiye Yesu cyane. Ni na we wabaye umwe mu babonye Yesu amaze kuzuka, nk’uko bigaragara mu Gospel of John.
Ariko mu Ivanjiri ya Mariya, uyu mugore agaragara mu buryo bwagutse cyane:
Agaragazwa nk’umwigishwa wize cyane inyigisho za Yesu
Agaragazwa nk’umuntu Yesu yahishuriye inyigisho z’umwihariko
Agaragazwa nk’umuyobozi mu bandi bigishwa
Ibi byatumye iyi nyandiko ivugwaho cyane, kuko igaragaza uruhare runini rw’umugore mu buyobozi bw’umwuka mu itorero rya mbere.
3. Inkuru itangira nyuma y’izuka rya Yesu
Ivanjiri ya Mariya itangira mu gihe abigishwa ba Yesu bari bafite ubwoba n’agahinda nyuma y’uko Yesu avuye ku isi.
Muri icyo gihe, Yesu abahumuriza abigisha ko:
Umuntu adakizwa n’amategeko gusa
Ubumenyi bw’umwuka ari bwo butuma umuntu abona ukuri
Imana iri mu muntu imbere
Nyuma y’aho Yesu agiye, abigishwa barahangayika bibaza uko bazabaho batakiri kumwe na we.
Ni bwo Mariya Magdalene afata ijambo ababwira amagambo Yesu yamwigishije mu ibanga.
4. Iyerekwa rya Mariya
Igice cy’ingenzi cy’iyi nyandiko ni aho Mariya asobanura iyerekwa yagize.
Mu iryo yerekwa, asobanura urugendo rw’umwuka w’umuntu uva mu mubiri ujya mu bwami bw’umwuka.
Muri uru rugendo, umwuka uhura n’imbaraga zigerageza kuwubuza kugera ku Mana.
Izo mbaraga zivugwa nk’izi:
Umwijima
Irari
Ubujiji
Ubwoba
Umujinya
Ubwishongozi
Ubugome
Izi mbaraga zifatwa nk’ibigeragezo by’umwuka w’umuntu mu rugendo rwo kugera ku bwigenge bw’umwuka.
5. Impaka hagati ya Mariya na Petero
Iyo Mariya arangije gusobanura iyerekwa rye, bamwe mu bigishwa ntibabyemera.
Umwigishwa witwa Peter the Apostle aribaza niba Yesu koko yarigishije Mariya ibintu atigeze abwira abandi.
Ibi byateje impaka zikomeye.
Ariko undi mwigishwa witwa Levi the Apostle aramushyigikira.
Levi abwira Petero ko Yesu yakundaga Mariya cyane kandi ko ashobora kuba yarabonye inyigisho zidasanzwe.
Ibi bigaragaza ko mu itorero rya mbere hashobora kuba harabayeho impaka ku buyobozi n’ubusobanuro bw’inyigisho za Yesu.
6. Inyigisho z’umwuka ziri muri Ivanjiri ya Mariya
Iyi nyandiko igaragaza inyigisho nyinshi z’umwuka zirimo:
1. Imana iri mu muntu
Ivanjiri ya Mariya igaragaza ko ubwami bw’Imana buri mu mutima w’umuntu.
2. Ubumenyi bw’umwuka ni bwo bw’ingenzi
Abagendera kuri Gnosticism bavugaga ko kumenya ukuri kw’umwuka ari byo bizana agakiza.
3. Umwuka ugomba kwigobotora ibishuko
Umuntu agomba kurwanya irari, ubwoba n’indi mbaraga zibuza umwuka kugera ku Mana.
4. Uruhare rw’abagore mu itorero
Iyi nyandiko igaragaza ko abagore bashobora kuba abayobozi mu by’umwuka.
7. Impamvu Ivanjiri ya Mariya itashyizwe muri Bibiliya
Abashakashatsi bavuga ko hari impamvu nyinshi:
Yanditswe nyuma y’amavanjiri ane asanzwe
Ifite inyigisho zisa na Gnosticism
Amadini ya mbere yahisemo inyandiko zimwe gusa
Niyo mpamvu Ivanjiri zashyizwe muri Bibiliya ari:
Gospel of Matthew
Gospel of Mark
Gospel of Luke
Gospel of John
8. Icyo Ivanjiri ya Mariya ivuga ku buzima bw’umwuka
Nubwo itashyizwe muri Bibiliya, iyi nyandiko ikomeza kwigwa n’abahanga mu by’amateka ya gikristo.
Igaragaza ibintu by’ingenzi:
uburyo abakristo ba mbere batekerezaga
impaka z’amateka mu itorero
uruhare rw’abagore mu nyigisho za Yesu
9. Impamvu iyi nyandiko ikomeje gukurura abantu benshi
Uyu munsi, Ivanjiri ya Mariya ikomeje gushimisha abantu benshi kubera:
ivuga ku ruhare rwa Mariya Magdalene
igaragaza inyigisho z’umwuka zidasanzwe
ifasha gusobanukirwa amateka y’Ubukristo bwa mbere
Umusozo
Ivanjiri ya Mariya ni imwe mu nyandiko z’ingenzi zigaragaza uburyo inyigisho za Yesu zasobanuwe mu matsinda atandukanye y’abakristo ba mbere.
Nubwo itashyizwe muri Bibiliya yemewe n’amadini menshi, ifasha gusobanukirwa neza amateka y’Ubukristo n’impaka zabayeho mu itorero rya mbere.
Ku bashakashatsi, ku banyamakuru ndetse n’abanditsi, iyi nyandiko ni isoko y’ingenzi yo kwiga uburyo inyigisho z’umwuka zagiye zisobanurwa mu bihe bitandukanye
