Kaminuza y’u Rwanda yakiriye intumwa za EDUC ziyobowe na Prof. István Tarrósy: Intambwe nshya mu bufatanye mu bushakashatsi bw’ubuvuzi n’inkingo
Uyu munsi ku wa Gatatu, Umuyobozi Mukuru wa Kaminuza y’u Rwanda, Dr Didas Kayihura Muganga, yakiriye intumwa zo mu Ihuriro rya Kaminuza zo mu bihugu by’i Burayi rizwi nka European Digital UniverCity (EDUC), ziyobowe na István Tarrósy wo muri University of Pécs. Ibi biganiro byabereye ku cyicaro gikuru cya Kaminuza y’u Rwanda, bigamije gufungura inzira nshya z’ubufatanye mu rwego rw’ubushakashatsi, cyane cyane mu by’ubuvuzi, inkingo n’isesengura ry’ikwirakwira ry’indwara ziterwa n’udukoko twa virusi.
Ni inama yitabiriwe n’abayobozi batandukanye ba Kaminuza y’u Rwanda, abashakashatsi n’abahagarariye inzego z’ubuzima, aho hibanzwe ku gushimangira imikoranire mpuzamahanga ishobora kuzamura ireme ry’ubushakashatsi no kongera ubushobozi bw’abanyeshuri n’abarimu mu bijyanye n’ubuvuzi n’ubumenyi ngiro.
Ibiganiro byanitabiriwe na Chargé d’Affaires muri Ambasade ya Hongiriya mu Rwanda, Zsófia Antal, wagaragaje ko Hongiriya ishishikajwe no gukomeza guteza imbere umubano w’uburezi n’ubushakashatsi hagati y’ibihugu byombi.
EDUC: Ihuriro ryiyemeje guhindura uburezi n’ubushakashatsi mu Burayi
Ihuriro rya EDUC ni umuryango uhuza za kaminuza zo mu bihugu bitandukanye by’i Burayi, ugamije guteza imbere uburezi bushingiye ku ikoranabuhanga, gusangira ubumenyi no koroshya ubufatanye mu bushakashatsi. Kuba Kaminuza y’u Rwanda iganira n’iri huriro ni intambwe ikomeye igaragaza ko u Rwanda rukomeje kwagura amarembo y’imikoranire n’ibigo bikomeye by’ubumenyi ku rwego mpuzamahanga.
Prof. István Tarrósy yavuze ko EDUC ifite intego yo kubaka urubuga ruhuriweho rworohereza abanyeshuri n’abashakashatsi guhanahana ubumenyi, gukora imishinga ihuriweho no guteza imbere ibisubizo by’ibibazo byugarije isi, birimo indwara z’ibyorezo n’ihindagurika ry’ibihe.
Yagaragaje ko Afurika, by’umwihariko u Rwanda, ifite amahirwe menshi mu guteza imbere ubushakashatsi bufite ireme bitewe n’urubyiruko rwinshi rufite ubushake bwo kwiga no guhanga udushya.
Ubushakashatsi mu by’ubuvuzi n’inkingo
Kimwe mu byibanzweho muri ibi biganiro ni uguteza imbere ubushakashatsi mu by’ubuvuzi, cyane cyane mu bijyanye no gukora no guteza imbere inkingo. Ibi bije mu gihe isi yakuyemo amasomo akomeye mu cyorezo cya COVID-19, aho byagaragaye ko hakenewe ubufatanye bukomeye mu bushakashatsi no mu gusangira amakuru ku rwego mpuzamahanga.
Kaminuza y’u Rwanda imaze gutera intambwe igaragara mu guteza imbere amashami ajyanye n’ubuvuzi n’ubumenyi ngiro, harimo n’ubushakashatsi ku ndwara z’ibyorezo. Ubufatanye na EDUC bushobora gutuma habaho:
- Guhugura abashakashatsi mu buryo bugezweho bwo gukora inkingo
- Gushyiraho laboratwari zihuriweho cyangwa gukoresha izisanzwe mu buryo bwa kinyamwuga
- Gusangira amakuru n’ubumenyi ku buryo bwihuse mu gihe habayeho icyorezo
Dr Didas Kayihura Muganga yashimangiye ko Kaminuza y’u Rwanda yifuza kuba igicumbi cy’ubushakashatsi bufite ireme mu karere, kandi ko imikoranire n’ibigo byo ku rwego mpuzamahanga ari ingenzi mu kugera kuri iyo ntego.
Isesengura ry’ikwirakwira ry’indwara z’udukoko twa virusi
Indi ngingo y’ingenzi yaganiriweho ni isesengura ry’ikwirakwira ry’indwara ziterwa n’udukoko twa virusi (epidemiology). Ibi birimo gukurikirana uko indwara zikwirakwira, impamvu zibitera n’uburyo bwo kuzihashya hakoreshejwe amakuru asesenguwe mu buryo bwa siyansi.
Mu Rwanda, hashyizwe imbaraga mu gukoresha ikoranabuhanga mu gukurikirana no gutahura indwara hakiri kare. Ubufatanye na EDUC bushobora gufasha mu:
- Guteza imbere porogaramu z’isesengura ry’amakuru y’ubuzima
- Gukoresha ubwenge buhangano (AI) mu gutahura ibyorezo hakiri kare
- Guhugura inzobere mu bijyanye n’imibare ikoreshwa mu buvuzi
Prof. Tarrósy yavuze ko u Burayi bufite uburambe mu gukoresha uburyo bugezweho mu gusesengura indwara, kandi ko gusangira ubwo bumenyi n’ibihugu bya Afurika bishobora gutanga umusaruro ukomeye mu rwego rw’ubuzima rusange.
Gushaka ibisubizo byihuse mu gihe cy’ibyorezo
Ibi biganiro byagarutse kandi ku kamaro ko kugira uburyo bwihuse bwo guhangana n’ibyorezo. Ibi bisaba ubufatanye mu bushakashatsi, itumanaho rihuse hagati y’ibigo, no gushyiraho ingamba zihuriweho zo gukumira no kuvura indwara.
Kaminuza y’u Rwanda ishobora kungukira ku bunararibonye bwa kaminuza zo muri EDUC mu gushyiraho amatsinda yihariye akora ubushakashatsi ku byorezo bishya, ndetse no mu gutegura abanyeshuri bashobora gutanga umusanzu mu gihe habayeho ibibazo byihutirwa by’ubuzima.
Chargé d’Affaires Zsófia Antal yashimangiye ko Hongiriya ishyigikiye byimazeyo ubufatanye mu by’uburezi n’ubushakashatsi, kandi ko hari amahirwe menshi yo kongera buruse ku banyeshuri b’Abanyarwanda bashaka gukomereza amasomo yabo muri Hongiriya.
Inyungu ku banyeshuri n’abarimu
Uretse ubushakashatsi, ubu bufatanye bushobora no kugirira akamaro abanyeshuri n’abarimu ba Kaminuza y’u Rwanda. Hari amahirwe yo:
- Guhana abanyeshuri hagati ya Kaminuza y’u Rwanda na kaminuza zigize EDUC
- Gutegura amasomo ahuriweho (joint programs)
- Gutanga impamyabumenyi zifatanyijwe (double degrees)
- Gukora inama n’amahugurwa mpuzamahanga
Ibi byose bizafasha kuzamura ireme ry’uburezi no gutuma abanyeshuri bo mu Rwanda barushaho guhangana ku isoko mpuzamahanga ry’umurimo.
U Rwanda nk’ihuriro ry’ubushakashatsi mu karere
Mu myaka ishize, u Rwanda rwashyize imbaraga mu guteza imbere uburezi bushingiye ku bumenyi ngiro n’ikoranabuhanga. Gushyira imbere ubufatanye n’ibigo bikomeye byo ku rwego mpuzamahanga ni imwe mu nkingi z’icyerekezo cyo kuba igihugu gishingiye ku bukungu bushingiye ku bumenyi (knowledge-based economy).
Dr Kayihura Muganga yavuze ko Kaminuza y’u Rwanda izakomeza gushaka abafatanyabikorwa bashobora gutanga umusanzu mu guteza imbere ubushakashatsi bufite ingaruka nziza ku mibereho y’abaturage.
Yashimangiye ko ibi biganiro atari iherezo, ahubwo ari intangiriro y’urugendo rushya rw’imikoranire izabyara amasezerano n’imishinga ifatika mu gihe kiri imbere.
Icyizere cy’ejo hazaza
Uruzinduko rw’intumwa za EDUC muri Kaminuza y’u Rwanda ni ikimenyetso cy’uko ibigo by’ubumenyi ku isi bikomeje kubona u Rwanda nk’umufatanyabikorwa wizewe kandi ufite icyerekezo. Mu gihe isi ihanganye n’ibibazo by’ibyorezo, imihindagurikire y’ibihe n’indi mitwaro yugarije ubuzima bwa muntu, ubufatanye mu bushakashatsi burushaho kuba ingenzi.
Biteganyijwe ko mu minsi iri imbere hazashyirwaho amatsinda ahuriweho azasesengura imishinga yihutirwa ishobora gutangira gushyirwa mu bikorwa, cyane cyane mu bijyanye n’ubuvuzi, inkingo n’isesengura ry’indwara.
Ibi biganiro byasojwe impande zombi zishimangira ubushake bwo gukomeza kuganira no gushyira mu bikorwa ibyemeranyijweho, hagamijwe kubaka umubano urambye ushingiye ku bumenyi, ubushakashatsi n’iterambere rirambye.
Ku ruhande rwa Kaminuza y’u Rwanda, iyi ni indi ntambwe ikomeye mu rugendo rwo kuba ikigo cy’indashyikirwa mu burezi no mu bushakashatsi ku rwego rw’akarere n’isi muri rusange. Ku ruhande rwa EDUC na Hongiriya, ni amahirwe yo kwagura umubano wabo na Afurika, by’umwihariko igihugu cy’u Rwanda gikomeje kugaragaza imbaraga mu iterambere rishingiye ku bumenyi.