Senateri Murigande Charles yasabye ko abatitabira Umuganda bajya bacibwa amande akifashishwa mu kwishyura abarangiza imirimo
Senateri Charles Murigande yasabye ko hashyirwa imbaraga mu kubahiriza amategeko agenga Umuganda, by’umwihariko ko abatitabira iki gikorwa ngarukamwaka cy’ukwezi bajya bacibwa amande nk’uko biteganywa n’itegeko. Yagaragaje ko ayo mande yakifashishwa mu kwishyura cyangwa gushyigikira abarangiza imirimo iba yateganyijwe ariko ntigerweho neza kubera ubwitabire budahagije bw’abaturage.
Ibi yabigarutseho mu biganiro byagarukaga ku ruhare rw’abaturage mu bikorwa by’iterambere n’isuku rusange, aho yagaragaje ko nubwo Umuganda umaze imyaka myinshi ari inkingi y’iterambere ry’imidugudu n’imijyi, hari aho ubwitabire bugenda bugabanuka, bigatuma imirimo imwe n’imwe idakorwa uko byari biteganyijwe.
Umuganda: Umusingi w’ubufatanye n’iterambere
Umuganda ni gahunda ngarukamwaka ikorwa ku wa Gatandatu wa nyuma wa buri kwezi, igahuza abaturage mu bikorwa by’iterambere rusange birimo gusukura imihanda, gutunganya imiyoboro y’amazi, kubaka ibikorwaremezo byoroheje, gutera ibiti no kubungabunga ibidukikije.
Ni gahunda ifite inkomoko mu muco nyarwanda, aho abaturage bafatanyaga mu mirimo rusange igamije inyungu za bose. Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Umuganda waje kongera guhabwa imbaraga nk’imwe mu nkingi zo kubaka ubumwe bw’Abanyarwanda no kwihutisha iterambere.
Mu myaka ishize, Umuganda wagize uruhare runini mu:
- Kubaka ibyumba by’amashuri
- Gusana no kubaka imihanda y’icyaro
- Gukora ibikorwa byo kurwanya isuri
- Kubaka inzu z’abatishoboye
- Guteza imbere isuku n’isukura mu midugudu
Ibi byose byagezweho ahanini kubera ubwitange bw’abaturage bitabira ku bwinshi.
Impamvu yo gukaza ingamba
Senateri Murigande yagaragaje ko mu bihe bya vuba hari aho bigaragara ko ubwitabire bwagabanutse, cyane cyane mu mijyi no mu rubyiruko rumwe na rumwe. Yavuze ko hari abaturage batitabira Umuganda nta mpamvu zifatika bafite, nyamara bakomeza kungukira ku byiza by’ibikorwa bikorwa n’abawitabira.
Yagize ati: “Iyo abantu batitabiriye Umuganda ku bushake kandi nta mpamvu zumvikana bafite, biba bihungabanya gahunda rusange y’iterambere. Ni yo mpamvu dukwiye gukoresha ibiteganywa n’amategeko kugira ngo haboneke uburinganire n’ubutabera.”
Itegeko rigenga Umuganda riteganya ko uwanga kuwitabira nta mpamvu yumvikana ashobora gucibwa amande. Ariko mu bikorwa bya buri munsi, hari aho ayo mategeko atubahirizwa uko bikwiye, bigatuma bamwe bumva ko kutitabira nta ngaruka bifite.
Amande akifashishwa mu gushyigikira abarangiza imirimo
Igitekerezo cya Senateri Murigande si uguhana gusa, ahubwo ni ukugira ngo ayo mande agire umumaro ugaragara. Yasabye ko amafaranga yacibwa abatitabira Umuganda yakusanywa akifashishwa mu kwishyura abarangiza imirimo iba itarangiye kubera ubwitabire budahagije.
Urugero, niba hari umuhanda w’icyaro wagombaga gutunganywa n’abaturage 200, ariko hakaza 80 gusa, bigatuma imirimo itinda cyangwa idakorwa neza, ayo mande yakwifashishwa mu gushaka abakozi b’inyongera cyangwa kugura ibikoresho byifashishwa mu kurangiza uwo muhanda.
Ibi byatuma:
- Habaho ubutabera hagati y’abitabira n’abatitabira
- Imirimo irangira ku gihe
- Abaturage barushaho kumva agaciro k’Umuganda
- Kugabanya imyumvire yo gufata Umuganda nk’igikorwa kidafite agaciro
Impaka ku gukoresha ibihano
Nubwo igitekerezo cyo guca amande gishyigikiwe na bamwe, hari n’abavuga ko hakwiye kubanza gushimangira ubukangurambaga n’uburere mboneragihugu mbere yo gukaza ibihano.
Bamwe mu baturage bavuga ko hari igihe abantu batitabira kubera impamvu z’akazi, uburwayi cyangwa izindi mpamvu z’ubuzima bwite. Bityo, gukoresha ibihano bitabanje gusesengura impamvu byaba bidatanga umusaruro mwiza.
Ariko ku rundi ruhande, hari abemeza ko itegeko rikwiye kubahirizwa kugira ngo gahunda z’igihugu zigende neza. Bavuga ko niba amategeko adakurikizwa, bishobora gutuma gahunda nziza zitakaza agaciro.
Umuganda nk’ishuri ry’ubumwe n’ubufatanye
Umuganda si igikorwa cy’umurimo gusa, ahubwo ni n’umwanya wo kuganira ku bibazo byugarije abaturage no gushakira hamwe ibisubizo. Nyuma y’umurimo, hakunze kuba ibiganiro bigamije kungurana ibitekerezo ku mutekano, isuku, uburezi n’iterambere rusange.
Iyo ubwitabire bugabanutse, ntabwo bigira ingaruka ku mirimo gusa, ahubwo binagabanya amahirwe yo gusangira ibitekerezo no kubaka ubumwe.
Senateri Murigande yashimangiye ko gukaza ingamba bigamije kurinda no gukomeza uyu muco w’ubufatanye, aho buri wese yumva ko afite inshingano mu kubaka igihugu.
Ingaruka z’ubwitabire budahagije
Ubwitabire budahagije bushobora kugira ingaruka zirimo:
- Gutinda kurangiza imirimo y’iterambere
- Kongera ibiciro by’imishinga bitewe no gushaka abakozi b’inyongera
- Kugabanya isuku n’isukura mu bice bimwe
- Gucika intege kw’abitabira bahora babona ko bakora bonyine
Ibi bishobora no gutuma abaturage bamwe bumva ko barengana, kuko bakora inshingano zabo mu gihe abandi batabikora.
Gushaka igisubizo kirambye
Abasesenguzi batandukanye bagaragaza ko igisubizo kirambye cyaba uguhuza ubukangurambaga, uburezi n’ishyirwa mu bikorwa ry’amategeko. Abaturage bakwiye gusobanurirwa neza akamaro k’Umuganda n’ingaruka zo kutawitabira.
Nanone, hakwiye kubaho uburyo bworoshye bwo gusaba imbabazi ku bafite impamvu zumvikana zituma batabasha kuwitabira, ariko hakirindwa ko habaho ababyitwaza.
Umuganda mu cyerekezo cy’iterambere rirambye
U Rwanda rwihaye intego yo kugera ku iterambere rirambye rishingiye ku bufatanye bw’abaturage. Umuganda ni imwe mu nkingi z’icyo cyerekezo kuko uhuza imbaraga z’abaturage mu bikorwa bifitiye bose akamaro.
Gushyira mu bikorwa igitekerezo cya Senateri Murigande bishobora gutanga umusanzu mu kongera ubwitabire no gutuma gahunda irushaho gutanga umusaruro.
Icyakora, bizasaba ubufatanye bw’inzego zitandukanye zirimo ubuyobozi bw’inzego z’ibanze, inzego z’umutekano n’abaturage ubwabo kugira ngo ayo mategeko ashyirwe mu bikorwa mu buryo butabangamira uburenganzira bwa muntu.
Icyizere cy’ejo hazaza h’Umuganda
Mu gihe u Rwanda rukomeje urugendo rw’iterambere, Umuganda ukomeje kuba ikimenyetso cy’umwihariko warwo. Ni gahunda yatumye igihugu cyubaka byinshi mu gihe gito, gishingiye ku mbaraga z’abaturage.
Igitekerezo cyo guca amande abatitabira Umuganda gishobora kuba intambwe yo gukomeza kuwushyigikira no kuwugira gahunda ihamye kurushaho.
Icy’ingenzi ni uko buri Munyarwanda yumva ko Umuganda atari igihano, ahubwo ari amahirwe yo kugira uruhare mu kubaka igihugu cye. Iyo buri wese abigizemo uruhare, igihugu cyose kirabyungukiramo.
Niba amategeko azakurikizwa uko bikwiye kandi amafaranga y’amande agakoreshwa mu nyungu rusange, bishobora gutuma Umuganda urushaho kugira ireme no gukomeza kuba inkingi y’iterambere ry’u Rwanda mu myaka iri imbere.