Mu Karere ka Musanze District havugwa inkuru y’umusaza uri mu kigero cy’imyaka 70 wafatiwe mu cyuho afite intama yemera ko yari yibye iwe mu rugo, agamije kuyigurisha kugira ngo abone impamba yo kwihungira. Iby’uyu musaza byateje impaka mu baturage, bamwe bagaragaza ko kwiba atari byo, abandi bakibaza ku mibereho igoye iri mu ngo zimwe na zimwe, cyane cyane ku bageze mu zabukuru.

Uyu musaza, mu kiganiro yagiranye n’umunyamakuru, yavuze ko icyamuteye gufata iyo ntama atari ubujura busanzwe, ahubwo ko yari mu mugambi wo guhunga amakimbirane amaze igihe mu rugo rwe. Yavuze ko iwe hahora intonganya zidashira hagati ye n’umugore we, ku buryo yumvaga ubuzima bwe buri mu kaga. Yemeza ko yatinyaga ko umugore we ashobora kuzamugirira nabi, cyane ko ngo bari bamaze ijoro ryose barwana.
Icyababaje benshi ni uko uyu musaza yanagaragazaga igikomere ku gahanga, avuga ko yagitewe n’umugore we mu mirwano yabaye mu ijoro ryabanje. Abaturanyi bavuga ko amakimbirane muri urwo rugo atari mashya, ahubwo ko yari amaze igihe kinini, rimwe na rimwe akagera aho humvikana urusaku rw’intonganya nijoro.
Intandaro y’amakimbirane mu ngo
Nubwo amakuru arambuye ku ntandaro y’ayo makimbirane ataratangazwa, hari abavuga ko ashobora kuba ashingiye ku bibazo by’imitungo, imicungire y’amatungo, cyangwa kutumvikana ku micungire y’urugo. Mu by’ukuri, amakimbirane yo mu ngo akomeje kugaragara mu bice bitandukanye by’igihugu, kandi kenshi atangira ari intonganya zisanzwe, ariko bikarangira bibaye urugomo cyangwa ibyaha.
Abahanga mu mibereho myiza y’umuryango bagaragaza ko kutumvikana mu ngo akenshi biterwa no kubura ibiganiro bihagije hagati y’abashakanye, ibibazo by’ubukungu, ihungabana, cyangwa imyumvire itandukanye ku buzima. Iyo ibi bidakemuwe hakiri kare, bishobora kugera aho umwe mu bashakanye afata icyemezo gikomeye, nk’uko uyu musaza yagerageje gukora.
Icyemezo cyo kwiba no guhunga
Nubwo impamvu ze zishobora kumvikana ku rwego rw’amarangamutima, gufata intama mu buryo bwo kuyigurisha atabiherewe uburenganzira ni icyaha. Amategeko ahana ubujura, kabone n’iyo byaba ari mu muryango. Icyakora, hari abavuga ko iki kibazo gikwiye kurebwa mu buryo bwagutse, harebwa impamvu zatumye afata icyo cyemezo.
Uyu musaza yavuze ko yari akeneye impamba yo kwihungira, akajya gushaka aho yakwikinga. Yagaragaje ko atari afite ahandi hantu ashobora kwiyambaza, yaba mu muryango mugari cyangwa mu buyobozi bw’inzego z’ibanze. Ibi bituma hibazwa niba hari ubujyanama cyangwa ubufasha bwari bwaramugezeho mbere y’uko ibintu bigera kuri uru rwego.
Uruhare rw’abaturanyi n’inzego z’ibanze
Abaturanyi bafite uruhare rukomeye mu gutahura no gukumira amakimbirane yo mu ngo. Iyo babonye ko hari urugo ruhora mu ntonganya, bakwiye kubimenyesha inzego zibishinzwe hakiri kare, kugira ngo habeho ubujyanama n’ubuhuza. Mu Rwanda, hari komite z’umudugudu, inama y’abagore n’izindi nzego zishinzwe gukemura amakimbirane mu buryo bw’ubwumvikane.
Inzego z’ibanze na zo zifite inshingano zo kwegera imiryango ifite ibibazo, zikayifasha kubona ubujyanama mu by’amategeko no mu mitekerereze. Ku bantu bageze mu zabukuru by’umwihariko, hakenewe ubwitange budasanzwe, kuko akenshi baba bafite intege nke haba ku mubiri no ku mutima.
Ihungabana n’urugomo mu bashakanye bageze mu zabukuru
Hari abibwira ko amakimbirane akabije agaragara cyane mu rubyiruko, nyamara n’abageze mu zabukuru bashobora guhura n’ibibazo bikomeye mu ngo zabo. Igihe umuntu ageze mu myaka 70, aba akeneye amahoro, kwitabwaho n’urukundo, aho kuba mu ntonganya zidashira.
Iyo umugabo n’umugore bageze mu zabukuru bakomeza kubana mu makimbirane, bishobora guteza ihungabana rikomeye, uburwayi bwo mu mutwe, ndetse rimwe na rimwe bigakurura urugomo rushobora kuvamo urupfu. Ni yo mpamvu hakenewe gahunda zihariye zo kwita ku mibereho y’abasaza n’abakecuru, haba mu rwego rw’ubujyanama no mu rwego rw’imibereho myiza.
Isomo ku miryango
Iyi nkuru ni isomo rikomeye ku miryango yose. Kutumvikana birabaho, ariko gukemura ibibazo mu mahoro ni byo byubaka urugo. Iyo amakimbirane atangiye, ni byiza kuyaganiraho kare, kwiyambaza abunzi cyangwa inzego zibishinzwe, aho gutegereza ko ibintu bikomera.
Kwihorera, kurwana, cyangwa gufata ibyemezo byo guhunga mu buryo bunyuranyije n’amategeko si igisubizo kirambye. Ahubwo bituma ibibazo birushaho gukomera, bikaba byagira ingaruka ku bana, abaturanyi n’umuryango mugari.
Ubutumwa ku buyobozi
Mu gusoza, turasaba Leta n’inzego zibishinzwe kongera imbaraga mu kwita ku ngo zo muri iyi minsi. Amakimbirane yo mu miryango aragenda yiyongera, kandi aho bukera imfu ziriyongera bitewe n’urugomo n’intonganya zidakemuwe.
Hakenewe kongera ubukangurambaga ku mahoro mu ngo, gutanga ubujyanama ku bashakanye, no gushyiraho uburyo bworoshye bwo gutabariza igihe hari ikibazo gikomeye mu rugo. Abageze mu zabukuru by’umwihariko bakwiye kwitabwaho, bakarindwa urugomo no guhohoterwa.
Urugo ni ishingiro ry’Igihugu. Iyo ingo zituje, Igihugu kiratuza. Ariko iyo ingo zisenyutse, n’Igihugu kirahungabana. Bityo rero, kwita ku mahoro mu miryango ni ugushyigikira ejo hazaza h’u Rwanda.
Amagara arasesekara ntayorwa; imfu zituruka ku makimbirane yo mu ngo zishobora kwirindwa, igihe twese — abaturage n’ubuyobozi — dufashe iya mbere mu gukumira no gukemura ibibazo hakiri kare.