Mu gihe amakimbirane hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika (USA), Israel na Iran akomeje gufata indi ntera, umuyobozi mushya w’ikirenga wa Iran, Mojtaba Khamenei, yatanze ubutumwa bukomeye bwatumye isi yose ihangayika. Yatangaje ko ibirindiro byose bya Amerika biri mu Burasirazuba bwo Hagati bikwiye gufungwa vuba, bitaba ibyo bikazagabwaho ibitero bikomeye.
Aya magambo ye aje mu gihe intambara hagati ya Iran na USA ifatanyije na Israel ikomeje gukaza umurego nyuma y’igitero cyahitanye uwari umuyobozi w’ikirenga wa Iran, Ali Khamenei, mu mpera za Gashyantare 2026. Nyuma y’urupfu rwe, Mojtaba Khamenei ni we wahise ashyirwaho nk’umuyobozi mushya w’ikirenga w’iki gihugu.
Ibi byatumye umwuka wa politiki n’umutekano mu karere kose k’Uburasirazuba bwo Hagati urushaho kuba mubi, aho ibihugu byinshi bitangiye kwitegura ibishobora kuba intambara ikomeye.
Mojtaba Khamenei ni muntu ki?
Mojtaba Khamenei ni umuhungu wa Ali Khamenei wari umuyobozi w’ikirenga wa Iran imyaka irenga 30. Mu myaka myinshi ishize, yari umwe mu bantu bafite ijambo rikomeye mu buyobozi bw’Igihugu n’igisirikare cya Iran, nubwo atagaragaraga cyane mu ruhame.
Nyuma y’urupfu rwa se, Inama y’Abayobozi b’idini muri Iran yamugize umuyobozi mushya w’ikirenga. Uyu mwanya ni wo ufite ububasha bukomeye kurusha uw’umukuru w’igihugu muri Iran, kuko ari wo ufata ibyemezo bikomeye bya gisirikare, politiki n’ububanyi n’amahanga.
Mu butumwa bwe bwa mbere kuva yajyaho, Mojtaba Khamenei yavuze ko Iran itazemera igitutu cya USA cyangwa Israel, ahubwo ko izarwana kugeza irinze ubusugire bwayo.
Icyateye umwuka mubi hagati ya Iran, USA na Israel
Ibibazo hagati ya Iran na USA ndetse na Israel si ibishya. Mu myaka myinshi ishize, ibi bihugu byagiye bigirana amakimbirane akomeye ku bijyanye n’intwaro za kirimbuzi, ingabo ziri mu karere ndetse n’inshuti za Iran mu bihugu bitandukanye.
Ariko ibintu byafashe indi ntera mu 2026, ubwo USA na Israel bagabye ibitero bikomeye ku birindiro bya gisirikare bya Iran. Ibyo bitero byaje kugwamo abantu benshi barimo n’umuyobozi w’ikirenga Ali Khamenei.
Nyuma y’icyo gitero, Iran yahise itangaza ko igiye kwihorera ku nyungu za USA n’inshuti zayo mu karere k’Uburasirazuba bwo Hagati.
Ibirindiro bya USA mu Burasirazuba bwo Hagati
Amerika ifite ibirindiro byinshi bya gisirikare mu bihugu byo mu Burasirazuba bwo Hagati birimo:
-
Qatar
-
Saudi Arabia
-
Kuwait
-
Bahrain
-
United Arab Emirates
-
Iraq
Ibi birindiro byashyizweho mu rwego rwo kurinda inyungu za USA mu karere no guhangana n’ibihugu bishobora kuyibangamira.
Ariko Iran yo ibibona nk’ikimenyetso cy’ubutegetsi bwa Amerika mu karere, bityo ikavuga ko ibyo birindiro ari intego za gisirikare igihe cyose haba habaye intambara.
Mu minsi ishize, Iran yagiye igaba ibitero bya misile n’indege zitagira abapilote ku birindiro bya USA n’ibindi bikorwa by’ingufu mu bihugu by’inshuti za Amerika.
Ubutumwa bukomeye bwa Mojtaba Khamenei
Mu butumwa bwe bwa mbere nk’umuyobozi w’ikirenga, Mojtaba Khamenei yavuze amagambo akomeye ku bijyanye na USA.
Yagize ati:
-
Ibirindiro bya Amerika mu karere bigomba gufungwa vuba.
-
Ibihugu bibakira ibyo birindiro bikwiye kubyirukana.
-
Nibidakorwa, Iran izabigabaho ibitero.
Aya magambo yateye impungenge mu bihugu byinshi byo mu karere, kuko bishobora kuba intangiriro y’intambara ikomeye ishobora no kwinjiramo ibihugu byinshi.
Abasesenguzi bavuga ko ibi bishobora gutuma ibihugu byo mu Burasirazuba bwo Hagati byinjira mu ntambara ku ruhande rumwe cyangwa urundi.
Ikibazo cya Strait of Hormuz
Ikindi kintu cyateye impungenge isi ni amagambo ya Mojtaba Khamenei ku bijyanye n’inyanja ya Strait of Hormuz, inzira inyuramo igice kinini cy’amavuta yoherezwa ku isi.
Yavuze ko Iran ishobora gukomeza gufunga iyi nzira kugira ngo ishyire igitutu ku bihugu biyirwanya.
Iyo nzira ifungwa, ibihugu byinshi ku isi bishobora guhura n’ikibazo gikomeye cy’ibikomoka kuri peteroli, bigatuma ibiciro by’amavuta bizamuka cyane.
Igisubizo cya USA
Ku ruhande rwa USA, Perezida Donald Trump yatangaje ko igihugu cye kitazihanganira ibitero bya Iran.
Yavuze ko niba Iran ihagaritse ubucuruzi bwa peteroli muri Strait of Hormuz cyangwa igatera ibirindiro bya Amerika, USA izayihorera ku buryo bukomeye cyane.
Aya magambo agaragaza ko amakimbirane ashobora gukomeza gukaza umurego aho kugabanuka.
Uruhare rwa Israel muri iyi ntambara
Israel na yo iri mu bihugu bikomeje guhangana na Iran. Mu minsi ishize, ingabo za Israel zagabye ibitero byinshi ku bikorwa bya gisirikare bya Iran.
Israel ivuga ko iri kurinda umutekano wayo kuko Iran ishobora kuyitera binyuze mu mitwe iyishyigikiye mu bihugu bitandukanye.
Iyi mitwe irimo:
-
Hezbollah muri Lebanon
-
Houthis muri Yemen
-
imitwe ya gisirikare muri Iraq
Iyi mitwe nayo ishobora kugira uruhare mu kwagura iyi ntambara.
Impungenge z’Isi
Ibihugu byinshi ku isi byatangiye gusaba ko amakimbirane agabanuka kugira ngo hirindwe intambara nini ishobora kugira ingaruka ku isi yose.
Impamvu ni uko Uburasirazuba bwo Hagati ari ahantu h’ingenzi ku bijyanye n’ingufu, cyane cyane peteroli na gaz.
Iyo intambara ikomeye ibereye muri aka karere, bishobora kugira ingaruka zikomeye ku bukungu bw’isi yose.
Ese intambara ishobora kwaguka?
Abasesenguzi benshi bavuga ko hari ibyago byo kubona intambara nini kurushaho.
Ibi bishobora guterwa n’impamvu zitandukanye zirimo:
-
ibitero bya misile
-
ibitero ku birindiro bya USA
-
gufunga inzira ya Strait of Hormuz
-
kwinjiramo kw’ibihugu byinshi
Iyo ibintu bigeze kuri uru rwego, biragorana kumenya igihe amakimbirane ashobora kurangirira.
Umwanzuro
Ubutumwa bwa Mojtaba Khamenei bwerekana ko Iran ishobora gukomeza gufata ingamba zikomeye mu guhangana na USA na Israel.
Icyakora, isi yose ihangayikishijwe n’uko aya makimbirane ashobora kuvamo intambara ikomeye ishobora kugira ingaruka ku bukungu, umutekano n’ubuzima bw’abantu benshi.
Mu gihe ibiganiro bya dipolomasi bigikomeje mu bihugu bitandukanye, benshi basaba ko habaho uburyo bwo kugabanya ubushyamirane kugira ngo hatabaho intambara ishobora kwangiza byinshi ku isi.
