🚨AMAKURU AGEZWEHO🚨
U Rwanda rwareze u Bwongereza mu rukiko mpuzamahanga: Ikirego cy’amasezerano y’abimukira kigiye kuburanishwa i La Haye
Urukiko Mpuzamahanga rw’Ubuhuza ruri i La Haye mu Buholandi rwatangaje ko rugiye gutangira kuburanisha urubanza rukomeye cyane ruregwamo u Bwongereza n’u Rwanda, ku kibazo cy’amasezerano ajyanye no kohereza abimukira mu Rwanda, amasezerano yaje guhagarikwa ku ruhande rw’u Bwongereza. Uru rubanza ruzatangira ku wa 18 Werurwe rukazasozwa ku wa 20 Werurwe 2026, rukaba rutegerejweho byinshi mu rwego rw’imibanire y’ibihugu ndetse n’iyubahirizwa ry’amasezerano mpuzamahanga.
Amavu n’amavuko y’iki kibazo
Mu mwaka wa 2022, u Rwanda n’u Bwongereza byashyize umukono ku masezerano ajyanye no kwakira abimukira binjira mu Bwongereza mu buryo bunyuranyije n’amategeko. Aya masezerano yari agamije kugabanya ubwinshi bw’abinjira mu Bwongereza banyuze mu nzira zitemewe, cyane cyane abambuka Inyanja ya Channel bakoresheje ubwato buto.
U Bwongereza bwari bwiyemeje kohereza bamwe muri abo bimukira mu Rwanda, aho bari kwakirwa, bagahabwa uburenganzira bwo gusaba ubuhungiro cyangwa bagatangira ubuzima bushya. Ku ruhande rw’u Rwanda, bwari bwemeye kubakira, kubitaho no kubafasha kwinjira mu buzima bushya, mu rwego rwo gutanga umusanzu mu gukemura ikibazo cy’abimukira ku rwego mpuzamahanga.
Icyakora, aya masezerano ntiyatinze kuvugwaho byinshi, haba mu Bwongereza ndetse no mu miryango iharanira uburenganzira bwa muntu, yagaragazaga impungenge ku bijyanye n’uburyo abimukira bari kwitabwaho, ndetse n’ingaruka z’ayo masezerano ku burenganzira bwabo.
Ihagarikwa ry’amasezerano
Mu mpera za 2023, inkiko zo mu Bwongereza, zirimo Urukiko rw’Ikirenga, zafashe umwanzuro wo guhagarika ishyirwa mu bikorwa ry’ayo masezerano, zivuga ko hari impungenge z’uko u Rwanda rutizewe nk’igihugu cyizewe ku buryo abimukira bashobora koherezwayo nta kibazo.
Uyu mwanzuro wateje impaka zikomeye, aho Guverinoma y’u Bwongereza yagerageje gushaka uko yakomeza gushyira mu bikorwa uwo mugambi, harimo no guhindura amategeko no gushaka ubundi buryo bwo kuwushyira mu bikorwa.
Ku rundi ruhande, u Rwanda rwagaragaje ko rutanyuzwe n’icyo cyemezo, ruvuga ko rwari rwarubahirije inshingano zarwo zose nk’uko amasezerano abiteganya, ndetse ko guhagarika ayo masezerano byakozwe n’u Bwongereza bidakurikije amategeko mpuzamahanga.
Ikirego cy’u Rwanda
Nyuma yo kubona ko ayo masezerano yahagaritswe ku ruhande rw’u Bwongereza, u Rwanda rwafashe icyemezo cyo kurega icyo gihugu mu Rukiko Mpuzamahanga rw’Ubuhuza. U Rwanda rwasabye ko urukiko rwategeka u Bwongereza kwishyura amafaranga arenga miliyoni 50 z’amapawundi y’u Bwongereza, nk’indishyi z’ingaruka zatewe no kutubahiriza ayo masezerano.
U Rwanda rugaragaza ko rwashoye amafaranga menshi mu gutegura ibikorwa byo kwakira abimukira, birimo kubaka ibikorwa remezo, gutegura serivisi z’ubuzima, uburezi n’izindi serivisi z’ibanze. Ruvuga ko guhagarika ayo masezerano byaruteje igihombo gikomeye.
Ikindi kandi, u Rwanda ruvuga ko kuba u Bwongereza bwarafashe icyemezo cyo guhagarika ayo masezerano ku buryo budakurikije ibikubiye mu masezerano, ari ugutesha agaciro ubusugire bw’amategeko mpuzamahanga n’ubwizerane hagati y’ibihugu.
Ibyitezwe mu rubanza
Urubanza ruzamara iminsi itatu, kuva ku wa 18 kugeza ku wa 20 Werurwe 2026, ruzabera i La Haye, aho hateranira inkiko mpuzamahanga zikomeye. Impande zombi zizatanga ibimenyetso n’impamvu zazo, zigaragaza aho zishingira zisaba urukiko gufata umwanzuro uzabaha ubutabera.
Abasesenguzi bavuga ko uru rubanza rufite uburemere budasanzwe, kuko rushobora gushyiraho umurongo ku bijyanye n’uko amasezerano mpuzamahanga yubahirizwa, cyane cyane ku bijyanye n’ibibazo by’abimukira.
Hari abavuga ko niramuka u Rwanda rutsinze uru rubanza, bizaba ari isomo rikomeye ku bindi bihugu ku bijyanye no kubahiriza amasezerano mpuzamahanga, ndetse bikaba byatuma ibihugu birushaho kwitondera amasezerano bisinya.
Ingaruka ku mubano w’ibihugu
U Rwanda n’u Bwongereza bisanzwe bifitanye umubano mwiza mu bya dipolomasi, ubucuruzi ndetse n’iterambere. Icyakora, iki kibazo cy’amasezerano y’abimukira cyateje igitotsi muri uwo mubano.
Nubwo bimeze bityo, impande zombi zagaragaje ubushake bwo gukomeza umubano mwiza, n’ubwo uru rubanza ruri mu nzira. Abahanga mu bya dipolomasi bavuga ko uburyo uru rubanza ruzarangira rushobora kugira ingaruka ku mubano w’ibi bihugu mu gihe kiri imbere.
Icyo amategeko mpuzamahanga abivugaho
Amasezerano mpuzamahanga agengwa n’amategeko asaba impande zombi kuyubahiriza mu buryo busesuye. Iyo rumwe mu mpande ruyarenzeho, urundi ruba rufite uburenganzira bwo kuregera indishyi.
Mu rwego rw’uru rubanza, urukiko ruzasuzuma niba u Bwongereza bwarishe inshingano zabwo nk’uko byari bikubiye mu masezerano, cyangwa niba hari impamvu zifatika zashingiweho mu kuyahagarika.
Hazarebwa kandi niba u Rwanda rufite ishingiro risaba izo ndishyi, ndetse n’ingano yazo niba byemezwa ko koko u Bwongereza bwishe amasezerano.
Uko byakirwa n’amahanga
Iki kibazo cyakuruye amaso y’amahanga, cyane cyane ibihugu byo ku mugabane w’u Burayi n’iby’Afurika. Hari ibihugu bishyigikiye u Rwanda, bivuga ko rufite uburenganzira bwo gusaba indishyi ku masezerano atubahirijwe.
Hari n’abandi bagaragaza ko ikibazo cy’abimukira gikwiye gukemurwa mu buryo bwagutse, butagamije kwimurira ikibazo ku kindi gihugu gusa, ahubwo hakarebwa imizi yacyo.
Umusozo
Urubanza ruzahuza u Rwanda n’u Bwongereza mu Rukiko Mpuzamahanga rw’Ubuhuza ni kimwe mu bibazo bikomeye biri gukurikiranwa ku rwego mpuzamahanga muri iki gihe. Ruzatanga ishusho ku bijyanye n’uko ibihugu byubahiriza amasezerano mpuzamahanga, ndetse n’uko ibibazo by’abimukira bikemurwa mu buryo burambye.
Ibyemezo bizafatwa n’urukiko bishobora kugira ingaruka zikomeye, haba ku mubano w’ibihugu birebwa, ku mategeko mpuzamahanga, ndetse no ku buryo ibindi bihugu bizajya bifata ibyemezo bijyanye n’amasezerano nk’aya mu gihe kiri imbere.
Abasesenguzi n’abakurikiranira hafi ibijyanye na dipolomasi n’amategeko mpuzamahanga bategereje kureba uko uru rubanza ruzagenda, ndetse n’ingaruka ruzagira ku ruhando mpuzamahanga.
Mu gihe habura amasaha make ngo uru rubanza rutangire, amaso yose ahanzwe i La Haye, aho hazafatirwa imyanzuro ishobora guhindura byinshi mu mibanire y’ibihugu no mu micungire y’ibibazo by’abimukira ku isi.